ΛΟΓΟΣ Β΄ εις το Γενέσιον της υπεραγίας Θεοτόκου και Αειπαρθένου ΜΑΡΙΑΣ. Του Οσίου και θεοφόρου πατρός ημών Ιωάννου Μοναχού και Πρεσβυτέρου του Δαμασκηνού.

Δεύτε πάντα τα έθνη, παν γένος ανθρώπων και γλώσσα και ηλικία πάσα και άπαν αξίωμα, μετ΄ ευφροσύνης το της παγκοσμίου ευφροσύνης Γενέθλιον εορτάσωμεν· ει γαρ Ελλήνων παίδες, δαιμόνων ψεύδη, μύθω κλεπτόντων τον νουν και συσκιαζόντων την αλήθειαν, και βασιλέων γενέσια δια πάσης ήγον τιμής, δώρον έκαστος προσφέρων το κατά δύναμιν, και ταύτα λυμαινομένων τον βίον, πόσω μάλλον ημάς εχρήν της Θεοτόκου τιμάν το Γενέθλιον, δι΄ ης άπαν το βρότειον επανώρθωται γένος, δι΄ ης της προμήτορος Εύας η λύπη εις χαράν μεταβέβληται; Εκείνη μεν γαρ, «Εν λύπαις τέξη τέκνα» δι΄ αποφάσεως θείας ακήκοεν· αύτη: «Χαίρε, κεχαριτωμένη»· εκείνη: «Προς τον άνδρα η αποστροφή σου»· αύτη: «Ο Κύριος μετά σου». Τι ουν τη Μητρί του Λόγου, αλλ΄ ή λόγον προσοίσωμεν; Πάσα η κτίσις συνευωχείσθω και υμνείτω της ιεράς Άννης την ιερωτάτην λοχείαν· ήνεγκε γαρ τω κόσμω θησαυρόν αγαθών αναφαίρετον· δι΄ αυτής γαρ ο Κτίστης πάσαν φύσιν προς το κρείττον μετεστοιχείωσε δια μέσης της ανθρωπότητος· ει γαρ άνθρωπος, μέσος νου και ύλης ιστάμενος, σύνδεσμός εστι πάσης ορατής και αοράτου κτίσεως, ενωθείς ο Δημιουργός Λόγος του Θεού τη φύσει της ανθρωπότητος, δια ταύτης απάση τη κτίσει ήνωται. Εορτάσωμεν (τοίνυν) την λύσιν της ανθρωπίνης στειρώσεως, ότι λέλυται ημίν των αγαθών η στείρωσις. Αλλά τίνος ένεκεν εκ στείρας η Παρθένος Μήτηρ γεγένηται; Έδει γαρ το μόνον καινόν υπό τον ήλιον, το των θαυμάτων κεφάλαιον, προοδοποιηθήναι τοις θαύμασι, και κατά μικρόν από των ταπεινοτέρων επαναβήναι τα μείζονα. Έχω και έτερον λόγον υψηλότερον και θειότερον· η γαρ φύσις ηττάται τη χάριτι, και έστηκεν υπότρομος προβαίνειν μη φέρουσα. Επεί ουν έμελλεν η Θεοτόκος Παρθένος εκ της Άννης τίκτεσθαι, ουκ ετόλμησεν η φύσις προβαλείν το της χάριτος βλάστημα, αλλ΄ έμεινεν άκαρπος, έως η Χάρις τον καρπόν εβλάστησεν· έδει γαρ πρωτότοκον τεχθήναι, την τεξομένην τον ποιητήν της κτίσεως, εν ω τα πάντα συνέστηκεν. Ω μακαρία ξυνωρίς Ιωακείμ και Άννα, υπόχρεως υμίν εστι πάσα η φύσις· δι΄ ημών γαρ προσήγαγε δώρον απάντων υπερφερέστατον, Μητέρα σεμνήν μόνην αξίαν του κτίσαντος. Ω οσφύς του Ιωακείμ παμμακάριστε, εξ ης κατεβλήθη σπέρμα πανάμωμον. Ω μήτρα της Άννης αοίδιμε, εν η ταις κατά μικρόν προσθήκαις ηυξήθη, και διαμορφωθέν ετέχθη βρέφος πανάγιον. Ω γαστήρ, ουρανόν εν εαυτή κυοφορήσασα έμψυχον, της ουρανών ευρυχωρίας πλατύτερον. Ω άλως, η ενέγκασα θημωνίαν του ζωοποιού σίτου, ως αυτός ο Χριστός απεφήνατο: «Εάν μη ο κόκκος του σίτου πεσών εις την γην αποθάνη, αυτός μόνος μένει». Ω μαστοί, θηλάσαντες την θρέψασαν τον τροφέα του κόσμου. Ω θαυμάτων θαύματα, και παραδόξων παράδοξα! Έδει γαρ την του Θεού άφραστον και συγκαταβατικήν σάρκωσιν προοδοποιηθήναι τοιούτοις τοις προοιμίοις. Αλλά πως τοις πρόσω προβήσομαι; Η διάνοια μεν εξίσταται· φόβος δε με και πόθος κατεμερίσαντο· η καρδία θάλλει και η γλώσσα πεπέδηται· ου φέρω την ηδονήν· νικώμαι τοις θαύμασιν· ένθους υπό του πόθου γέγονα· νικάτω ο πόθος, υποχωρείτω ο φόβος, αδέτω η κιθάρα του Πνεύματος. «Ευφραινέσθωσαν οι ουρανοί και αγαλλιάσθω η γη». Σήμερον στειρωτικαί πύλαι ανοίγονται, και Πύλη Παρθενική θεία προέρχεται, εξ ης και δι΄ ης Θεός ο πάντων των όντων επέκεινα, εις την οικουμένην σαφώς εισελεύσεται σωματικώς, κατά Παύλον τον των αρρήτων υπήκοον. Σήμερον εκ ρίζης της Ιεσσαί ράβδος έφυ, εξ ης άνθος αναβήσεται τω κόσμω θεοϋπόστατον. Σήμερον εκ της γηϊνης φύσεως, ουρανόν κατεσκεύασεν επί γης ο πάλαι ποτέ εξ υδάτων πήξας και προς ύψος μετεωρίσας στερέωμα· και όντως ούτος, εκείνου πολύ θειότερος και παραδοξότερος· ο γαρ εν εκείνω κατασκευάσας τον ήλιον, εκ ταύτης δικαιοσύνης ανέτειλεν Ήλιος. Δύο φύσεις, καν ακέφαλοι μαίνονται· μία υπόστασις, καν Νεστόριοι διαρρήγνυνται· το γαρ φως το αϊδιον, το εξ αϊδίου φωτός προ αιώνων έχον την ύπαρξιν, το άϋλον και ασώματον, εκ ταύτης σωματούται, και ως εκ παστού νυμφίος προέρχεται· και Θεός ων, και γηγενής γενόμενος ύστερον, ως γίγας την οδόν δραμείν της ημετέρας αγαλλιάται φύσεως· και δια παθών οδεύσαι προς τον θάνατον, και δήσαι τον ισχυρόν, και διαρπάσαι αυτού τα σκεύη, την ημετέραν φύσιν, και προς την ουράνιον γην αγαγείν το πλανώμενον πρόβατον. Σήμερον ο του τέκτονος Υιός, ο παντευχήμων Λόγος του δι΄ αυτού τα πάντα κατασκευάσαντος, ο βραχίων ο ισχυρός του Θεού του Υψίστου, ως εαυτού δακτύλω τω πνεύματι, αμβλωθέν το σκέπαρνον ακονήσας της φύσεως, έμψυχον εαυτώ κατεσκεύασε κλίμακα, ης η κατάβασις επί γης εστήρικται, η δε κεφαλή προς αυτόν τον ουρανόν, εφ΄ ης ο Θεός αναπέπαυται, ης τον τύπον Ιακώβ εθεάσατο, δι΄ ης καταβάς αμεταβάτως, μάλλον δε συγκαταβάς, επί της γης ώφθη, και τοις ανθρώποις συνανεστράφη· ταύτα γαρ η κατάβασις, η συγκαταβατική ταπείνωσις, η επί γης πολιτεία, η τοις επί γης δοθείσα αυτού επίγνωσις. Επί γης η νοητή κλίμαξ, η Παρθένος εστήρικται· εκ της γης έχει την γέννησιν· η δε κεφαλή προς τον ουρανόν· πάσης γαρ γυναικός κεφαλή ο ανήρ· αλλ΄ αύτη, επεί άνδρα ουκ έγνω, κεφαλή αυτής ο Θεός και πατήρ εχρημάτισε, Πνεύματι Αγίω τας συναλλαγάς ποιησάμενος, και οιονεί θείον σπόρον πνευματικόν, τον εαυτού Υιόν και Λόγον, την παντοδύναμον δύναμιν εξαποστείλας· ευδοκία γαρ Πατρός, ουκ εκ συναφείας φυσικής, αλλ΄ εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου, υπερφυώς ο Λόγος σαρξ ατρέπτως εγένετο, και εσκήνωσεν εν ημίν· συνάφεια γαρ Θεού προς ανθρώπους, δια Πνεύματος Αγίου γίνεται. Ο χωρών χωρείτω· ο έχων ώτα ακούειν, ακουέτω. Έξω των σωματικών γενώμεθα. Απαθές το θείον, ω άνθρωποι, και απαθώς γεννήσαν το πρότερον φυσικώς, απαθώς τον αυτόν Υιόν γεννά και το δεύτερον, οικονομικώς· και μάρτυς Δαβίδ θεοπάτωρ: «Κύριος είπε προς με. Υιός μου ει συ· εγώ σήμερον γεγέννηκά σε»· το δε σήμερον, επί της προαιωνίου γεννήσεως, χώραν ουκ έχει· εκείνη γαρ άχρονος.                                                                                                                                                                                           Σήμερον η κατά ανατολάς ωκοδόμηται πύλη, δι΄ ης Χριστός εισελεύσεται, και έσται κεκλεισμένη· πύλη εν η Χριστός η θύρα των προβάτων, ανατολή όνομα αυτώ· δι΄ ου την προς τον αρχίφωτον Πατέρα προσαγωγήν εσχήκαμεν. Σήμερον έπνευσαν αύραι, χαράς παγκοσμίου προάγγελοι. Ευφραινέσθω ο ουρανός άνωθεν, και αγαλλιάσθω η γη· σαλευθήτω η του κόσμου θάλασσα· εν αυτή γαρ κόχλος γεννάται, ήτις ουρανόθεν εκ της αστραπής της θεότητος, εν γαστρί έξει και τέξεται τον πολύτιμον μαργαρίτην Χριστόν· εξ ης ο Βασιλεύς της δόξης, της σαρκός πορφύραν περιβαλλόμενος, τοις αιχμαλώτοις επιδημήσας, κηρύξει άφεσιν. Σκιρτάτω η φύσις· η γαρ αμνάς τίκτεται, εξ ης ο ποιμήν περιβαλείται το πρόβατον, και τους χιτώνας διαρρήξει της πάλαι νεκρώσεως. Χορευέτω η παρθενία· ότι ετέχθη, κατά τον Ησαϊαν, παρθένος, ήτις εν γαστρί έξει και τέξεται Υιόν, και καλέσουσι το όνομα αυτού Εμμανουήλ, τουτέστι μεθ΄ ημών ο Θεός. Γνώτε Νεστόριοι και ηττάσθε ότι μεθ΄ ημών ο Θεός· ουκ άνθρωπος, ου πρέσβυς, αλλ΄ αυτός ο Κύριος ήξει και σώσει ημάς. Ευλογημένος ο ερχόμενος· Θεός Κύριος και επέφανεν ημίν. Συστησώμεθα εορτήν επί τη Γεννήσει της Θεοτόκου. Ευφραίνου Άννα στείρα η ου τίκτουσα, ρήξον και βόησον η ουκ ωδίνουσα. Αγάλλου Ιωακείμ, ότι εκ της σης θυγατρός «Παιδίον εγεννήθη ημίν, υιός και εδόθη ημίν· και καλείται το όνομα αυτού μεγάλης βουλής, της παγκοσμίου σωτηρίας, Άγγελος». Αισχυνέσθω Νεστόριος και τιθέτω χείρα επί στόματι· το παιδίον Θεός, και πως ου Θεοτόκος η τεκούσα; Ει τις ου Θεοτόκον ομολογή την Αγίαν Παρθένον, χωρίς εστι της Θεότητος· ουκ εμός ο λόγος, και εμός ο λόγος· κλήρον γαρ τούτον εκ του Θεολόγου πατρός Γρηγορίου θεολογικώτατον δέδεγμαι. Ω μακάριον ζεύγος Ιωακείμ και Άννα, και όντως πανάχραντον· εκ καρπού της κοιλίας υμών εγνώσθητε, καθώς φησί που ο Κύριος: «Εκ των καρπών αυτών επιγνώσεσθε αυτούς»· ευαρέστως τω Θεώ αξίως της εξ υμών τεχθείσης επολιτεύσασθε· σωφρόνως γαρ και οσίως πολιτευσάμενοι το της παρθενίας κειμήλιον προσηγάγετε, την προ του τόκου παρθένον, την μόνην και ψυχή και νω και σώματι αεί παρθενεύουσαν· έδει γαρ εκ σωφροσύνης την παρθενίαν βλαστήσασαν, το μόνον μονογενές προαγαγείν φως σωματικώς, ευδοκία του ασωμάτως γεννήσαντος το μη γεννών, αεί δε γεννώμενον, ου το γεννάσθαι υποστατικόν μόνον ιδίωμα. Ω πόσων θαυμάτων και οίων συναλλαγών εργαστήριον τουτί το θυγάτριον γέγονε! Στειρώσεως γέννημα, παρθενία τίκτουσα, μίξις θεότητός τε και ανθρωπότητος, πάθους και απαθείας, ζωής και θανάτου, ως αν εν πάσιν εκνικηθείη το χείρον υπό του κρείττονος. Και ταύτα πάντα δια την εμήν σωτηρίαν, ω Δέσποινα· ούτω γαρ με ηγάπησας, ως ουδέ Αγγέλων, ουδέ τινος ταύτην κατεργάσασθαι κτίσεως· αλλ΄ ώσπερ την πρώτην πλάσιν, ούτως αυτουργήσαι και την ανάπλασιν. Εντεύθεν χορεύω και κομπάζω και γέγηθα, και προς την πηγήν πάλιν των θαυμάτων επάνειμι, και του της ευφροσύνης εμφορούμενος νάματος, την κιθάραν πάλιν κινώ του πνεύματος, και θείον ύμνον άδω γενέθλιον. Ω ζεύγος λογικών τρυγόνων, Ιωακείμ και Άννα το σωφρονέστατον, υμείς τον της φύσεως νόμον τη σωφροσύνη τηρήσαντες, των υπέρ φύσιν κατηξιώθητε· τετόκατε γαρ εν κόσμω Θεού Μητέρα απείρανδρον· υμείς ευσεβώς και οσίως εν ανθρωπίνη φύσει πολιτευσάμενοι, την υπέρ Αγγέλους και των Αγγέλων δεσπόζουσαν νυν θυγατέρα τετόκατε. Ω θύγατερ ωραιοτάτη και γλυκυτάτη· ω κρίνον αναμέσον των ακανθών εκφυέν, εξ ευγενεστάτης και βασιλικωτάτης ρίζης Δαβιτικής· δια σου την ιερωσύνην βασιλεία πεπλούτηκε· δια σου νόμου μετάθεσις γέγονε, και ανεκαλύφθη το υπό τω γράμματι πνεύμα κρυπτόμενον, μετατεθέντος εκ της Λευϊτικής φυλής επί την Δαβιτικήν του ιερατικού αξιώματος. Ω ρόδον εξ ακανθών των Ιουδαίων φυέν, και ευωδίας θείας πληρώσαν τα σύμπαντα. Ω θύγατερ Δαβίδ και Μήτηρ Θεού, μακαρία η οσφύς και η γαστήρ εξ ων ανεβλάστησας· μακάριαι αι αγκάλαι αι σε εβάστασαν, και μακάριοι οι μαστοί ους εθήλασας. Σήμερον αρχή σωτηρίας τω κόσμω· «Αλαλάξατε τω Κυρίω πάσα η γη· άσατε και αγαλλιάσθε και ψάλατε· υψώσατε την φωνήν υμών, υψώσατε μη φοβείσθε»· ότι ετέχθη ημίν Μήτηρ Θεού ευδοκήσαντος ομιλήσαι τοις εν τη γη δια σαρκός, του επουρανίου και αναμαρτήτου, του δια φιλανθρωπίαν αίροντος την αμαρτίαν του κόσμου. Σκιρτήσατε όρη, λογικαί φύσεις, προς ύψος της πνευματικής θεωρίας ανατεινόμεναι· το γαρ όρος Κυρίου το εμφανέστατον τίκτεται, το επαναβεβηκός και υπερκείμενον παντός βουνού και παντός όρους ανθρώπων και Αγγέλων τη υψηλότητι, εξ ου, χειρών άνευ, σωματικώς τμηθήναι ηυδόκησεν ο ακρογωνιαίος λίθος Χριστός, η μία υπόστασις τα διεστώτα συνάπτουσα, θεότητά τε και ανθρωπότητα, Αγγέλους και ανθρώπους, τους εξ Εθνών και τον σαρκικόν Ισραήλ εις ένα πνευματικόν Ισραήλ. «Όρος Θεού, όρος πίον, όρος τετυρωμένον, το όρος ο ηυδόκησεν ο Θεός κατοικείν εν αυτώ· το θείον άρμα το μυριοπλάσιον» των τη θεία Χάριτι ευθηνούντων, Χερουβίμ, λέγω, και Σεραφείμ. Κορυφή, η του Σινά αγιωτέρα, ην ου καπνός, ου γνόφος, ου θύελλα, ου πυρ δειματούν καλύπτει, αλλά φωτιστική του Παναγίου Πνεύματος έλλαμψις· εκεί μεν λόγος Θεού πλαξί λιθίναις νόμον ενέγραψεν ως δακτύλω τω Πνεύματι· εν ταύτη δε εκ Πνεύματος Αγίου και των αυτής αιμάτων, αυτός ο Λόγος σεσάρκωται, και εαυτόν δέδωκε τη ημετέρα φύσει, σωτηρίας δραστικώτερον φάρμακον· εκεί μάννα, εν ταύτη ο του μάννα δους την γλυκύτητα. Υποκυπτέτω σκηνή η περίπυστος, ην εν ερήμω Μωϋσής κατεσκεύασεν εκ πολυτίμου και παντοδαπής ύλης, και προ ταύτης η του Πατριάρχου Αβραάμ τη εμψύχω και λογική σκηνή του Θεού· αύτη γαρ ουκ ενεργείας Θεού υπήρξε δοχείον, αλλ΄ ουσιωδώς ασύγκριτον, κιβωτός πάντοθεν χρυσίω κακαλυμμένη, και μανναφόρος στάμνος χρυσή, και λυχνία, και τράπεζα και πάντα τα παλαιά· τω γαρ ταύτης τύπω τετίμηνται, ως αληθώς πρωτοτύπου σκιάσματα. Σήμερον τόμον καινόν, ο πάντα ποιών κατεσκεύασε Θεός Λόγος, ον εκ καρδίας ο Πατήρ εξηρεύξατο, γλώσση Θεού ως καλάμω τω Πνεύματι εν αυτώ γραφησόμενος· ος εδόθη ανδρί ειδότι γράμματα, και ουκ ανέγνω· ου γαρ έγνω την Μαριάμ ο Ιωσήφ, ουδ΄ αυ του μυστηρίου την δύναμιν. Ω θυγάτριον Ιωακείμ και Άννης, το ιερώτατον, το λαθόν τας αρχάς και τας εξουσίας και τα πεπυρωμένα βέλη του πονηρού· το εν θαλάμω του Πνεύματος πολιτευσάμενον, και τηρηθέν άμωμον εις Νύμφην εις Νύμφην Θεού και Μητέρα του φύσει Υιού του Θεού. Ω θυγάτριον ιερώτατον, το έτι μητρικαίς αγκάλαις φερόμενον, και φοβερόν ταις αποστατικαίς δυνάμεσιν. Ω θυγάτριον ιερώτατον, το μαζώ γάλα τρεφόμενον, και Αγγέλοις περιστοιχούμενον. Ω θυγάτριον θεοπόθητον, η των φυσάντων δόξα· σε γενεαί γενεών μακαρίζουσιν, ως έφης επαληθεύουσα. Ω θυγάτριον αξιόθεον, το κάλλος της ανθρωπίνης φύσεως, της προμήτορος Εύας επανόρθωσις· δια γαρ της Σης τεκνογονίας η πάσα φύσις ηνώρθωται· των γυναικών το αγλάϊσμα· ει γαρ και η πρώτη Εύα εν παραβάσει γέγονε, και δι΄ αυτής εισήλθεν ο θάνατος, διακονησαμένης τω όφει προς τον προπάτορα, αλλ΄ η Αειπάρθενος Μαρία εξυπηρετησαμένη τω θείω βουλήματι, τον απατήσαντα όφιν ηπάτησε, και τω κόσμω την αφθαρσίαν εισήγαγεν. Ω θυγάτριον αειπάρθενον, ανδρός ου δεηθείσα προς σύλληψιν· έχει γαρ πατέρα αϊδιον ο υπό Σου κυοφορηθείς. Ω θύγατερ γηγενής, θεοπρεπέσιν αγκάλαις τον Κτίστην βαστάσασα· ημιλλώντο οι αιώνες, ποίος τη Ση εγκαυχήσεται γεννήσει· αλλ΄ ενίκα των αιώνων την άμιλλαν, η προωρισμένη βουλή του Θεού του τους αιώνας ποιήσαντος· και γεγόνασιν οι έσχατοι πρώτοι, της Σης γεννήσεως ευμοιρήσαντες. Όντως τιμιωτέρα πάσης κτίσεως γέγονας· εκ Σου γαρ μόνης ο Δημιουργός μοίραν προσείληφε την απαρχήν του ημετέρου φυράματος· σαρξ Αυτού εκ της σαρκός Σου, και αίμα Αυτού εκ του αίματός Σου, και γάλα μαστών Σου εθήλασεν ο Θεός. Ω ακαταλήπτων και απορρήτων πραγμάτων! Σε προγνούς ο των όλων Θεός αξίαν, ηγάπησε· και αγαπήσας προώρισε, και επ΄ εσχάτων των χρόνων εις το είναι προήγαγε, και Θεοτόκον Μητέρα και τιθηνόν του οικείου Υιού και Λόγου ανέδειξε. Τα εναντία μεν ουν φασι των εναντίων ιάματα· αλλ΄ ουκ εκ των εναντίων τα εναντία, ει και των εναντίων έκαστον ο πέφυκε, πλέκει εκ περιουσίας ου πέφυκεν· «ώσπερ γαρ δια του αγαθού μοι κατεργαζομένη θάνατον, καθ΄ υπερβολήν αμαρτωλός η αμαρτία», ούτω των αγαθών ο αίτιος, δια των εναντίων, ο πέφυκεν ημίν κατεργάζεται· «όπου γαρ επλεόνασεν η αμαρτία, υπερεπερίσσευσεν η χάρις». Ει γαρ την πρώτην προς Θεόν εφυλάξαμεν κοινωνίαν, ουκ αν της μείζονος και παραδοξοτέρας κατηξιώθημεν· νυν δε, δια μεν της αμαρτίας, της προτέρας κοινωνίας απηξιώθημεν, μη φυλάξαντες ο ελάβομεν· Θεού δε συμπαθεία ηλεήθημέν τε και προσελήφθημεν, ως ασφαλή γενέσθαι την κοινωνίαν· δυνατός γαρ ο προσλαβόμενος φυλάξαι την ένωσιν αδιάσπαστον. Επεί γαρ «εκπορνεύσασα εξεπόρνευσε πάσα η γη, και ο λαός Κυρίου πνεύματι πορνείας επλανήθη από Κυρίου Θεού αυτού του κτησαμένου αυτόν εν χειρί κραταιά και εν βραχίονι υψηλώ, και εξαγαγόντος εν σημείοις και τέρασιν εξ οίκου δουλείας Φαραώ, και διαγαγόντος δια θαλάσσης Ερυθράς, και οδηγήσαντος εν νεφέλη ημέρας και όλην την νύκτα εν φωτισμώ πυρός, και εστράφη η καρδία αυτών εις Αίγυπτον, και εγένετο ο λαός Κυρίου ου λαός αυτού, και ο ηλεημένος ουκ ηλεημένος, και ο ηγαπημένος ουκ ηγαπημένος»· δια τούτο τοίνυν Παρθένος τίκτεται, της προγονικής πορνείας αντίπαλος· και Αύτη τω Θεώ μεμνήστευται, και τίκτει του Θεού τον Έλεον· και λαός Θεού, ο πριν ου λαός καθίσταται, και ο ουκ ηλεημένος ηλέηται, και ο ουκ ηγαπημένος ηγάπηται· εξ Αυτής γαρ τίκτεται ο Υιός του Θεού ο αγαπητός, εν Ω ευδόκησεν. Άμπελος ευκληματούσα εξ Άννης εβλάστησε (σήμερον), και βότρυν γλυκύτατον ήνθησε, νέκταρ τοις γηγενέσιν αιώνιον πηγάζοντα. Ιωακείμ και Άννα έσπειραν εαυτοίς εις δικαιοσύνην, και εθέρισαν καρπόν ζωής· εφώτισαν εαυτοίς φως γνώσεως, και Κύριον εξεζήτησαν, και ήλθεν αυτοίς γέννημα δικαιοσύνης. Θαρσείτω η γη, και τέκνα Σιών χαίρετε επί Κυρίω τω Θεώ ημών· ότι εβλάστησεν η έρημος· στείρα ήνεγκε τον καρπόν αυτής. Ιωακείμ και Άννα, ως όρη νοητά, γλυκασμόν απεστάλαξαν. Ευφραίνου Άννα μακαριστή, ότι θήλυ τέτοκας· τούτο γαρ το θήλυ, Μήτηρ Θεού, πολύφωτος πύλη ζωής, και το των θηλειών λύσει έγκλημα. Τούτου του θήλεος το πρόσωπον, οι πλούσιοι λιτανεύσουσι. Τούτο το θήλυ οι βασιλείς των εθνών προσκυνήσουσι δώρα φέροντες. Τούτο το θήλυ προσάξει Θεώ τω παμβασιλεί, ως κροσσωτοίς χρυσοίς, την των αρετών περιβεβλημένην ευπρέπειαν, και κεκοσμημένην τη του Πνεύματος χάριτι, ης η δόξα έσωθεν· δόξα μεν γαρ πάσης γυναικός ο ανήρ, έξωθεν επιών· η δε δόξα της Θεοτόκου έσωθεν, ο της κοιλίας καρπός. Ω θήλυ ποθητόν και όντως μακάριον, ευλογημένη Συ εν γυναιξί και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας Σου. Ω θήλυ, θύγατερ του βασιλέως, και Μήτηρ· θυγάτηρ του βασιλέως Δαβίδ, και Μήτηρ του παμβασιλέως Θεού. Ω θείον έμψυχον άγαλμα, εφ΄ ω ο δημιουργήσας ευφράνθη Θεός· νουν μεν έχον θεοκυβέρνητον, και μόνω Θεώ προσέχοντα· επιθυμίαν άπασαν τεταμένην προς το μόνον εφετόν τε και αξιέραστον· τον θυμόν κατά μόνης της αμαρτίας και του ταύτην κυήσαντος· ζωήν της φύσεως κρείττονα έξεις γαρ σεαυτή· ου γαρ σεαυτής ένεκα γεγέννησο· όθεν έξεις Θεόν δι΄ ον εις τον βίον ελήλυθας, όπως τη παγκοσμίω εξυπηρετήσης σωτηρία, όπως η αρχαία βουλή του Θεού της του Λόγου σαρκώσεως και της ημών θεώσεως δια Σου πληρωθή. Έφεσιν είχες τοις θείοις λόγοις εντρέφεσθαι, και τούτοις πιαίνεσθαι, ως αεί εκαία κατάκαρπος εν τω οίκω του Θεού· ως ξύλον πεφυτευμένον παρά τας διεξόδους των υδάτων του Πνεύματος· ως ξύλον ζωής, ο τον καρπόν αυτού έδωκεν εν τω προωρισμένω καιρώ υπό Θεού, Θεόν σεσαρκωμένον, την αιώνιον των απάντων ζωήν· πάντα λογισμόν τρόφιμον και ψυχωφελή έλκουσα, και πάντα περιττόν και ψυχοβλαβή πριν γεύσασθαι αποκρίνουσα. Σου οι οφθαλμοί προς τον Κύριον, φως ορώντες αέναον και απρόσιτον· ώτα, των θείων ακούοντα λόγων, και τερπόμενα τη κιθάρα του Αγίου Πνεύματος, δι΄ ων ο Λόγος εισήλθε σαρκωθησόμενος· ρίνες, τη οσμή των μύρων του Νυμφίου θελγόμεναι, ος εστι μύρον θείον εκουσίως κενούμενον και χρίον την εαυτού ανθρωπότητα· «Μύρον εκκενωθέν όνομά σοι», φησίν η Γραφή· χείλη αινούντα τον Κύριον, και τοις προς αυτόν ύμνοις ενηδυνόμενα· γλώσσα και φάρυγξ, λόγους Θεού διακρίνουσαι, και θείας γλυκύτητος εμφορούμεναι· καρδία καθαρά και αμόλυντος, ορώσα και ποθούσα Θεόν τον αόρατον· γαστήρ, εν η ο αχώρητος ώκησε, και μαστοί γάλακτος εξ ων ετράφη Θεός το παοδίον Ιησούς· πύλη Θεού, αεί παρθενεύουσα· χείρες, Θεόν φέρουσαι, και γόνατα, θρόνος των Χερουβίμ υψηλότερος, δι΄ ου ίσχυσαν χείρες ανειμέναι και γόνατα παραλελυμένα· πόδες, ως λύχνω φωτός τω του Θεού ποδηγούμενοι νόμω, και οπίσω αυτού ανεπιστρόφως τρέχοντες, έως προς την ποθούσαν τον ποθούμενον είλκυσαν. Όλη παστάς του Πνεύματος· όλη πόλις Θεού ζώντος, ην ευφραίνουσι του ποταμού τα ορμήματα, των του Πνεύματος χαρισμάτων τα κύματα. Όλη καλή, όλη πλησίον του Θεού· αύτη γαρ υπεραναβάσα των Χερουβίμ, και των Σεραφείμ υπεραρθείσα, πλησίον Θεού εχρημάτισεν. Ω θαύμα θαυμάτων πάντων υπέρτερον! Γυνή υπεράνω των Σεραφείμ γέγονεν, ότι ο Θεός ώφθη βραχύ τι παρ΄ Αγγέλοις ηλαττωμένος. Σιγάτω Σολομών ο σοφώτατος, και μη λεγέτω: «Ουδέν καινόν υπό τον ήλιον». Ω Παρθένε θεοχαρίτωτε, ναός Θεού άγιος, ον ο πνευματικός Σολομών ο ειρηνάρχης κατασκευάσας κατώκησεν· ου χρυσώ και λίθοις αψύχοις καλλωπιζόμενος, αλλ΄ αντί χρυσού, λάμπων τω πνεύματι· αντί δε λίθων τιμίων, έχων τον πολύτιμον μαργαρίτην Χριστόν τον άνθρακα της θεότητος, ον άψασθαι των χειλέων υμών καθικέτευε· ως αν καθαρθέντες, τούτον συν τω Πατρί και τω Πνεύματι υμνήσωμεν ανακράζοντες: «Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ», μία φύσις θεότητος εν τρισίν υποστάσεσιν. Άγιος ο Θεός Πατήρ, ο ευδοκήσας εν Σοι και εκ Σου τελεσθήναι ο προώρισε προ αιώνων μυστήριον. Άγιος Ισχυρός ο Υιός του Θεού και Θεός, ο μονογενή σε πρωτότοκον προαγαγών εκ στείρας μητρός σήμερον, όπως μονογενής ων εκ Πατρός και πρωτότοκος πάσης της κτίσεως, μονογενής εκ σου γεννηθή της Παρθένου και Μητρός, πρωτότοκος εν πολλοίς αδελφοίς παραπλησίως ημίν, εκ σου μετεσχηκώς αίματος και σαρκός, αλλ΄ ουκ εκ μόνου σε πατρός, ή εκ μόνης προήγαγε μητρός, ίνα τω Μονογενεί φυλαχθή το κατά πάντα μονογενές· αυτός γαρ μόνος εκ μόνου Πατρός μονογενής, και μόνος εκ μόνης Μητρός. Άγιος Αθάνατος το Πανάγιον Πνεύμα, το δρόσω της εαυτού θεότητος, τω θείω πυρί σε φυλάξαν ανάλωτον· τούτο γαρ και η Μωσέως προϋπηνίττετο βάτος. Χαίροις προβατική, της του Θεού Μητρός το ιερώτατον τέμενος· χαίροις προβατική, της Βασιλίδος το προγονικόν καταγώγιον· χαίροις προβατική, του Ιωακείμ ο πάλαι σηκός, νυν δε της λογικής Χριστού ποίμνης ουρανομίμητος Εκκλησία· η ποτέ μεν άπαξ του ενιαυτού του Θεού δεχομένη τον Άγγελον, το νάμα ταράσσοντα, ένα τερωννύντα και της συνεχούσης απαλλάττοντα νόσου· νυν δε πλήθη ουρανίων δυνάμεων έχουσα υμνούντα συν ημίν την Θεομήτορα, την των θαυμάτων άβυσσον, την πηγήν της παγκοσμίου ιάσεως, ου λειτουργόν δεξαμένην Άγγελον, αλλά τον της μεγάλης βουλής, ως επί πόκον αψοφητί καταβάντα υετόν αγαθότητος, και πάσαν την φύσιν νοσούσαν και προς φθοράν υποκλίνασαν, προς υγείαν άνοσον, και προς ζωήν αγήρω επανορθώσαντα, δι΄ ου ο εν σοι παράλυτος ως έλαφος ήλατο. Χαίροις προβατική τιμία, αυξανέτω σου η χάρις. Χαίροις Μαρία, γλυκύτατον της Άννης θυγάτριον· (προς σε γαρ αύθις ο πόθος ανθέλκει με), πως εξεικονίσω σου το σεμνότατον βάδισμα; Πως την στολήν; Πως του προσώπου σου το χάριεν; Γηραλέον φρόνημα εν νεάζοντι σώματι· στολή κοσμία, πάσαν θρύψιν και μαλακίαν φεύγουσα· βήμα σεμνόν και ατάραχον, και βλακείας ελεύθερον· ήθος εστεμμένον και ιλαρότητι σύμμικτον· ανδράσιν απρόσιτον, και μάρτυς ο φόβος ο επισυμβάς τω ασυνήθει του Αγγέλου προσφθέγματι· γονεύσιν ευήνιος και υπήκοος· φρόνημα ταπεινόν εν θεωρίαις υψηλοτάταις· λόγος ιερός εξ αοργήτου ψυχής προφερόμενος· και τι γε άλλο, ή άξιον του Θεού καταγώγιον; Σε αξίως πάσαι αι γενεαί μακαρίζουσι, ως επίλεκτον δόξαν της ανθρωπότητος. Συ ιερέων καύχημα, βασιλέων στήριγμα, Χριστιανών ελπίς· παρθενίας πολύφορον φύτευμα· δια σου γαρ το κάλλος της παρθενίας ωράϊσται: «Ευλογημένη συ εν γυναιξί, και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου». Οι ομολογούντές σε Θεοτόκον ευλόγηνται και οι αρνούμενοί σε κεκατήρανται. Ω ιερά ξυνωρίς Ιωακείμ και Άννα· δέχου παρ΄ εμού λόγον τουτονί τον γενέθλιον. Ω θύγατερ Ιωακείμ και Άννης και Δέσποινα· δέχου δούλου λόγον αμαρτωλού, αλλ΄ εμπείρως βοώντος και σέβοντος, και σε μόνην κεκτημένου χαράς ελπίδα, του βίου προστάτιν, και προς τον σον Υιόν διαλλαγήν και σωτηρίας αρραβώνα στερέμνιον· και των αμαρτιών διασκορπίσαις φορτίον· και το επισκοτούν τω εμώ νέφει, και την υλώδη διασκεδάσαις παχύτητα, και στήσαις τους πειρασμούς και κυβερνήσαις τον βίον αισίως, και προς την άνω χειραγωγήσαις μακαριότητα, λιταίς των σε φυσάντων και παντός του της Εκκλησίας πληρώματος. Γένοιτο, γένοιτο. Χαίρε Κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά  σου· ευλογημένη συ εν γυναιξί και ευλογημένος ο καρπός της κοιλίας σου, Ιησούς Χριστός ο Υιός του Θεού. Αυτώ η δόξα συν τω Πατρί και τω Πνεύματι, εις τους απεράντους αιώνας. Αμήν.

Λογος Α΄ εις την Γέννησιν της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας.

Του εν Αγίοις Πατρός ημών Ανδρέου Αρχιεπισκόπου Κρήτης του Ιεροσολυμίτου.

Εκ του υπ΄ αριθ. 52 χειρογράφου Μεγίστης Λαύρας.

Αρχή μεν εορτών η παρούσα πανήγυρις, πρώτη δε μετά τον νόμον και τας σκιάς, και μέντοι και προς την χάριν και την αλήθειαν είσοδος·  έστι δε η αυτή και πρώτη και μέση και τελευταία. Αρχήν μεν έχουσα την του νόμου περαίωσιν, μεσότητα δε την προς τα άκρα συνάφειαν, τέλος δε την της αληθείας φανέρωσιν·  τέλος γαρ Νόμου Χριστός, ου μάλλον ημάς απάγων του γράμματος, όσον επανάγων επί το πνεύμα·  τούτο γαρ η τελείωσις, καθ΄ ην αυτός ο του Νόμου δοτήρ άπαντα συμπεράνας, επί το πνεύμα το γράμμα μετήνεγκεν, ανακεφαλαιώσας εις εαυτόν τα πάντα, και διαιτήσας Νόμω και Χάριτι· και τον μεν υποζεύξας, την δε συνάψας εναρμονίως· ου φύρας τα θατέρου προς θάτερον ίδια, μετοχετεύσας δε και λίαν θεοπρεπώς επί το κούφον τε και ελευθέριον, όσον δυσαχθές τε και δούλον και υποχείριον, «ίνα μηκέτι υπό τα στοιχεία του κόσμου ώμεν δεδουλωμένοι», καθώς φησιν ο Απόστολος, μηδέ ζυγώ δουλείας του νομικού γράμματος ενεχώμεθα· τούτο γαρ το περί ημάς ευεργετημάτων Χριστού το κεφάλαιον. Τούτο η του μυστηρίου φανέρωσις· τούτο η κενωθείσα φύσις, Θεός και άνθρωπος, και η του προσχήματος θέωσις.                                                         Αλλά της ούτω λαμπράς και περιφανεστάτης Θεού προς ανθρώπους επιδημίας έδει τι πάντως είναι και χαράς επεισόδιον, δι΄ ου το μέγα της σωτηρίας εις ημάς πρόεισι δώρον· το δε εστιν η παρούσα πανήγυρις, προοίμιον έχουσα της Θεοτόκου την Γέννησιν· συμπέρασμα δε, της του λόγου προς την σάρκα συμπήξεως την απότεξιν, καθ΄ ην το καινότατον απάντων εν θαύμασιν άκουσμα, δια παντός εκλαλούμενον, δύσληπτον μένει και δυσθεώρητον, όσω κρύπτεται φανερούμενον, και όσω φανερούται κρυπτόμενον. Εντεύθεν άρα της παρθενίας το φως υπέρ κεφαλής φέρουσα, και οίον εξ ακηράτων ανθέων των πνευματικών της Γραφής λειμώνων ερανιζομένη τον στέφανον η θεοχαρίτωτος αύτη και πρώτη των εορτών ημέρα, κοινήν τη κτίσει την ευφροσύνη προτίθεται· θαρσείτε λέγουσα, Γενέθλιος η πανήγυρις, και του γένους ανάπλασις· Παρθένος γαρ άρτι γεννάται και τιθηνείται και πλάττεται, και Θεώ τω Παμβασιλεί των αιώνων απειρογάμως ετοιμάζεται Μήτηρ· και τούτο ημίν η εκ Δαβίδ συν Δαβίδ το πνευματικόν συγκεκρότηκε θέατρον· η μεν ως Θεομήτωρ, την εαυτής προθείσα θεόσδοτον Γέννησιν· ο δε του γένους την ευκλησίαν παραδεικνύς, και την του Θεού προς ανθρώπους καινοπρεπεστάτην συγγένειαν. Βαβαί του θαύματος! Η μεν μεσιτεύει θεότητα ύψει και σαρκός ταπεινότητι, και γίνεται Μήτηρ του πλάσαντος υπέρ όλου του πλάσματος· ο δε προφητεύει το μέλλον ως ήδη παρόν, και όρκω λαμβάνει παρά Θεού την ευκλεά του γένους εξ οσφύος διαμονήν και συντήρησιν.                                                                                                                             Πανηγυριστέον ουν εικότως το της ημέρας μυστήριον, και δωροφορητέον τη του Λόγου Μητρί, τους λόγους αυτούς· ότι μη φίλον αυτή των άλλων ουδέν, πλην λόγου και της εκ των λόγων τιμής. Επεί και διπλούν εντεύθεν ημίν προσέσται ποιουμένοις το κέρδος· το μεν τοι προς αλήθειαν ημάς επανάγον, το δε τοι της νομικής εν γράμματι δουλείας και πολιτείας απάγον. Πως και τίνα τρόπον; Υποχωρούσης δηλαδή της σκιάς τη του φωτός παρουσία, και την ελευθερίαν του γράμματος αντεισφερούσης της χάριτος, ων η παρούσα πανήγυρις μεθόριος ίσταται· την αλήθειαν των τυπικών συμβόλων αντιπαραζευγνύσα, και τα νέα των παλαιών αντεισφέρουσα. Τούτο και ο Παύλος, η θεία του Πνεύματος σάλπιγξ, ανέκραζε λέγων: «Ει τις εν Χριστώ καινή κτίσις, ανακαινίζεσθαι· τα αρχαία παρήλθεν, ιδού γέγονε τα πάντα καινά». Επειδή γαρ μηδέν ετελείωσεν ο Νόμος, επεισαγωγή δε κρείττονος ελπίδος δι΄ ης εγγίζομεν τω Θεώ, της χάριτος εξεφάνθη τρανώς η αλήθεια, αυτός εαυτόν καθείς ο του Νόμου δοτήρ αφράστως εις κένωσιν· οικονομικώς άνθρωπος προελήλυθεν, ίνα πληρώση το λείπον, και αντιδώ των χειρόνων τα κρείττω και τελεώτερα· ο δη και ο υψηλός βούλητ΄ αν Ιωάννης, η Θεολόγος του Λόγου βροντή διασημαίνει σαφέστατα «εκ του πληρώματος αυτού, λέγων, ημείς πάντες ελάβομεν, και χάριν αντί χάριτος». Αυτού γαρ κενωθέντος, είτα και μορφωθέντος υπερφυώς εξ ημών το ημέτερον, ημείς το πλήρες ελάβομεν, και την αντιδοθείσαν του ληφθέντος φυράματος κατεπλουτίσθημεν θέωσιν.                                                                                                                           

Ουκούν αγαλλιάσθω τα σύμπαντα σήμερον, και η φύσις σκιρτάτω· ευφραινέσθω ο ουρανός άνωθεν, και αι νεφέλαι ρανάτωσαν δικαιοσύνην·  σταλαξάτω τα όρη γλυκασμόν, και οι βουνοί αγαλλίασιν· ότι ηλέησεν ο Θεός τον λαόν αυτού, εγείρας κέρας σωτηρίας ημίν εν οίκω Δαβίδ του παιδός αυτού, την υπεράμωμον ταύτην Παρθένον και άνανδρον, εξ ης ο Χριστός, η σωτηρία των Εθνών και η προσδοκία. Χορευέτω δη τοίνυν πάσα νυν ευγνώμων ψυχή, και συγκαλείτω την κτίσιν η φύσις προς καινισμόν εαυτής και ανάπλασιν. Στείραι συντόνως τρεχέτωσαν· η γαρ άπαις και στείρα, την θεόπαιδα Παρθένον επαιδοποίησε. Παρθένοι χαιρέτωσαν· την γαρ άσπορον γην, ης ο καρπός αγεώργητος, η άκαρπος εξεβλάστησεν άρουρα. Μητέρες σκιρτάτωσαν· η γαρ άγονος μήτηρ, την άφθορον Μητέρα και Παρθένον απέτεκε. Γυναίκες κροτείτωσαν· γυνή γαρ η πάλαι της αμαρτίας την αφορμήν σχεδιάσασα, της σωτηρίας άρτι την απαρχήν εισκεκόμικε· και η πάλαι κατάκριτος, εδείχθη θεόκριτος, Μήτηρ άνανδρος εκλελεγμένη του Πλάσαντος, και του γένους ανόρθωσις. Πάσα τοίνυν η κτίσις υμνείτω και χορευέτω, και συνεισφερέτω τι της ημέρας επάξιον. Γενέσθω μία κοινή σήμερον ουρανίων και επιγείων πανήγυρις, και συνεορταζέτω παν όσον εγκόσμιόν τε και υπερκόσμιον σύγκριμα. Σήμερον γαρ του πάντων Κτίστου το κτιστόν ωκοδόμηται τέμενος, και το κτίσμα τω Κτίστη θείον εναύλισμα θεοπρεπώς ετοιμάζεται.                                                                                                                                                 

Σήμερον η πριν απογεωθείσα φύσις αρχήν λαμβάνει θεώσεως, και προς δόξαν ο χους την ανωτάτω μετάρσιος ανατρέχειν επείγεται. Σήμερον εξ ημών ανθ΄ ημών απαρχήν ο Αδάμ τω Θεώ προσφέρων την Μαρίαν απάρχεται, και του όλου φυράματος η ζύμη προφυραθείσα, δι΄ αυτής αρτοποιείται προς την του γένους ανάπλασιν. Σήμερον ο μέγας κόλπος της παρθενίας ανακαλύπτεται, και τον άσπιλον μαργαρίτην της αληθούς αφθορίας η Εκκλησία νυμφικώς περιτίθεται.                                                                                                                                                                             

Σήμερον η καθαρά των ανθρώπων ευγένεια της πρώτης θεοπλαστίας απολαμβάνει το χάρισμα, και προς εαυτήν αντεπάνεισι· και ην απημαύρωσε του κάλλους ευπρέπειαν η της κακίας δυσγένεια, ταύτην η φύσις τεχθείση τη Μητρί του ωραίου προσάγουσα, πλάσιν αρίστην και θεοπρεπεστάτην εισδέχεται μόρφωσιν· και γίνεται κυρίως η πλάσις ανάκλησις, και η ανάκλησις θέωσις, η δε προς το αρχέτυπον ομοίωσις. Σήμερον η στείρα Μήτηρ παρ΄ ελπίδα ευρίσκεται, και τόκου μήτηρ απάτορος εξ αγόνων λαγόνων βλαστάνουσα, τας γονάς αγιάζει της φύσεως. Σήμερον η ευπρεπής της θείας αλουργίδος κατεχρώσθη βαφή, και την βασιλικήν αξίαν η πενιχρά των ανθρώπων αμφιέννυται φύσις. Σήμερον η Δαβιτική προφητικώς εξεβλάστησεν όρπηξ, ράβδος Ααρών αειθαλής χρηματίσασα, και ράβδον δυνάμεως ημίν τον Χριστόν εξανθήσασα. Σήμερον εξ Ιούδα και Δαβίδ Παρθένος Κόρη προέρχεται, βασιλείας και ιερατείας υπογράφουσα πρόσωπον, του κατά την τάξιν Μελχισεδέκ χρηματίσαντος, αλλ΄ ου κατά την τάξιν Ααρών ιερατεύσαντος. Σήμερον το μυστικόν της θείας ιερατείας ύφασμα η χάρις λευκάνασα, λευϊτικώ τυπικώς προεξύφανε σπέρματι, και την βασίλειον αλουργίδα βάψας, δαβιτικώ Θεός επορφύρωσεν αίματι. Και συνελόντα φάναι: Σήμερον η της φύσεως ημών αναμόρφωσις άρχεται, και ο γηράσας κόσμος θεοειδεστάτην λαμβάνων στοιχείωσιν, δευτέρας θεοπλαστίας προοίμια δέχεται. Επειδή γαρ η πρώτη των ανθρώπων διάπλασις εκ καθαράς γης και ασπίλου δεδημιούργηται, ηφάνισε δε το προσφυές η φύσις αξίωμα, συληθείσα την χάριν τω της παρακοής ολισθήματι, δι΄ ης εξερρίφθημεν του ζωηρού χωρίου και της εν Παραδείσω τρυφής, η φύσις την επίκηρον ζωήν αντηλλάξατο κλήρον ώσπέρ τινα πατρώον εις ημάς καταντήσασαν, εξ ης ο θάνατος και η εντεύθεν του γένους καταφθορά. Είτα εις την κάτω χώραν της άνω πάντων ανθελκομένων πάσα μεν αφήρητο σωτηρίας ελπίς· εδείτο δε βοηθείας η φύσις της ανωτάτω, νόμος δε ην ουδείς προς ιατρείαν του αρρωστήματος, ουχ ο έμφυτος, ουχ ο εν γράμματι κείμενος, ουχ ο των Προφητών πυρίπνους και διαλλακτήριος λόγος, ουχ όσα την ανθρωπίνην οίδεν επανορθούν φύσιν, και οις αν τάχα ραδίως ανεκομίσθη προς την προτέραν ευγένειαν· ηυδόκησεν άρτι τότε ο των όλων αριστοτέχνης Θεός, οίόν τινα παναρμόνιον και νεοπαγή κόσμον άλλον αρτιτελώς επιδείξασθαι και την εγκατασκήψασαν πάλαι της αμαρτίας επιφοράν, δι΄ ης ο θάνατος, αναχαιτίσαι τέως, είθ΄ ούτω ξένην τινά και αδούλωτον και όντως απαθεστάτην ημίν παραδείξαι ζωήν τοις αναγεννωμένοις δήποθεν τω της θεογενεσίας βαπτίσματι. Πως ουν έδει ταύτην εις ημάς προελθείν την ευεργεσίαν μεγάλην τε ούσαν και παραδοξοτάτην και νόμοις θείοις εμπρέπουσαν; ή ουχί Θεού δια σαρκός ημίν επιφανέντος και νόμοις φύσεως είκοντος, και τοις καθ΄ ημάς, οις οίδε λόγοις, εμπολιτεύεσθαι καινοπρεπώς επινεύοντος; Τούτο δε τίνα τρόπον εις πέρας άγοιτο ή εκ Παρθένου καθαράς και ανεπάφου διακονουμένης τω μυστηρίω πρότερον, είτα κυοφορούσης τον υπερούσιον νόμω τους νόμους υπερνικώντι της φύσεως; Αύτη δε τις αν νοείτο, πλην μόνης εκείνης της προ πασών γενών εκλελεγμένης τω Παγγενέτη της κτίσεως; Αύτη εστίν η Θεοτόκος Μαρία το θεόκλητον όνομα, ης εκ νηδύος μετά σαρκός ο υπέρθεος προελήλυθεν, ην Αυτός εαυτώ ναοποιήσας υπερουσίως επήξατο· ότι μη διέφθειρε την νηδύν η τεκούσα, μηδέ σποράς το τεχθέν εδέδεκτο· Θεός γαρ ην, ει και σαρκικώς γεννηθήναι προείλετο, λοχείας άνευ και ωδίνων χωρίς, ως αν και τα μητέρων η μήτηρ εκφύγοιτο παραδόξως, εκτρέφουσα γάλακτι ον ανάνδρως επαιδοποίησε, και η Παρθένος άσπορον αποκυήσασα γέννημα, μένη Παρθένος αγνεύουσα, σώα και μετά τόκον της παρθενίας τα σήμαντρα φέρουσα. Ω δη τρόπω και Θεοτόκος εικότως κηρύττεται, και παρθενία σεμνύνεται, και γέννησις προσκυνείται, και Θεός ανθρώποις ενούμενος· είτα σαρκί φανερούμενος, της οικείας δόξης χαρακτηρίζεται το αξίωμα· της γε τοι πρώτης εκείνης αράς, ευθύς η γυναικεία φύσις την διόρθωσιν δέχεται, ώσπερ ενήρξατο της αμαρτίας, απαρξαμένη της σωτηρίας. Ήκε τοίνυν ημίν ο λόγος επ΄ αυτό το κεφάλαιον· καντεύθεν εγώ σήμερον πανηγυριστής και λαμπρός εστιάτωρ της ιεράς ταύτης πανδαισίας υμίν προελήλυθα, την ευφρασίαν κοινήν προτιθέμενος. Βουληθείς γαρ, ως έφην, του γένους ο Λυτρωτής νέαν αντεπιδείξασθαι της προτέρας γέννησιν και ανάπλασιν, ώσπερ εκεί πρότερον εκ παρθενικής και ανεπάφου γης πηλόν ανελόμενος τον πρώτον Αδάμ επλαστούργησεν, ούτω και νυν ενταύθα την οικείαν σάρκωσιν αυτουργών, αντ΄ άλλης, ως αν είποιμεν, γης, την καθαράν τε και υπεράμωμον ταύτην Παρθένον, της όλης φύσεως εκλεξάμενος, το καθ΄ ημάς εξ ημών εν αυτή καινοποιήσας, νέος Αδάμ εχρημάτισεν, ίνα τον παλαιόν ο πρόσφατος υπέρχρονος ανασώσηται. Αλλά τις ούσα (η Παρθένος) και τίνων έφυ γονέων, λέγομεν επιτροχάδην την ιστορίαν επιδραμόντες εις δύναμιν. Αύτη τοίνυν το πάντων αυχημάτων εξαίρετον αύχημα, θυγάτηρ μεν έφυ του Δαβίδ, σπέρμα δε του Ιωακείμ· απόγονος μεν της Εύας, γέννημα δε της Άννης· Ιωακείμ γαρ ανήρ πράος, επιεικής και νόμοις εντεθραμμένος Θεού, σωφρόνως μεν βιούς, Θεώ δε προσκαρτερών· ούτω δε διατελών, άπαις κατεγήρα τον βίον, ακμαζούσης της φύσεως, αλλ΄ ουκ εχούσης του γένους αντίδωρον. Άννα, και αυτή φιλόθεος· σώφρων μεν, αλλά στείρα· φίλανδρος, αλλ΄ άτεκνος, και μηδέν έτι πλην τον νόμον Κυρίου εμμελέτημα φέρουσα. Αύτη της στειρώσεως περινυττομένη τοις κέντροις οσημέραι, και οία πάσχειν τας ατεκνούσας εικός, εδυσφόρει, ηνιάτο και ήσχαλλε, την απαιδίαν ου φέρουσα. Ούτω δε τη λύπη κατεχόμενοι Ιωακείμ και η σύνοικος, ότι μη παις υπήρχεν εκείνοις του γένους επίκληρος, τέως μεν της ελπίδος αυτοίς ουκ εσβέσθη τελείως η θρυαλλίς, ευχή δε ην αμφοτέρωθεν, παρασχεθήναι αυτοίς τέκνον, εις ανάστασιν σπέρματος. Και δη την εξάκουστον Άνναν (ενταύθα ο ιερός συγγραφεύς εννοεί την Προφήτιδα Άνναν την μητέρα του Προφήτου Σαμουήλ, ήτις στείρα ούσα πρότερον προσηυχήθη εις τον Κύριον και απάκτησε τον Σαμουήλ και έτερα εξ ακόμη τέκνα) παραζηλούντες εκάτεροι, τω ιερώ προσανείχον, λιταίς δε τον Θεόν εξεμείλισσον, δούναι λύσιν τη ατεκνία και καρπόν τη στειρώσει· οι ου πρότερον ανήκαν, πριν του ποθουμένου τύχωσι· και δη και τετυχήκασιν· ου γαρ μεθήκε της ελπίδος το δώρον ο του δώρου Δοτήρ. Ούτω γαρ ποτνιωμένοις και λιπαρούσι το θείον, επέστη θάττον αυτοίς η ου βραδύνουσα δύναμις· και τον μεν εις καρπογονίαν, την δε εις παιδοποιϊαν ενεύρωσε· και τους εξηραμμένους τέως των γεννητικών οργάνων πόρους ικμάσι σπερμογονίας επιτονίσας, εξ αγόνων γονίμους ειργάσατο. Και δη λοιπόν εξ ακάρπων τε και ξηρών ως ενύδρων ξύλων, καρπός ευκλεής, η Πανάγιος αύτη Παρθένος ημίν εξεβλάστησε. Και ελέλυτο δη τα δεσμά της στειρώσεως, και γόνιμος η ευχή παρ΄ ελπίδα εδείκνυτο, και παιδοτόκος η άγονος, και καλλίπαις η άτεκνος.                                                                        

Επεί δε προήλθεν εκ της αγόνου μήτρας η εκ μήτρας τον στάχυν της αφθαρσίας εκφύσασα, τω Ναώ ταύτην της ηλικίας το πρώτον άγουσαν άνθος, οι τεκόντες προσαγαγόντες ανέθεσαν. Ης, ο την εφημερίαν τότε της ιερατείας επιτελών ιερεύς, τας παρθενικάς ως είδε χορείας επίπροσθεν προπορευομένας τε και συνεπομένας, ήσθη τε και λίαν εγεγήθει, ως των ελπίδων ήδη τας θείας εναργείς εκβάσεις τεθεαμένος, και οίόν τι σεπτόν καλλιέρημα, το θείον ανάθημα τω Θεώ καθιέρωσεν, εις αυτά τα των Αγίων άδυτα τούτο το μέγα της σωτηρίας θησαύρισμα καταθέμενος· εν οις την παίδα λόγος οιονεί θαλάμοις νυμφικοίς εμβατεύουσαν, σιτείσθαι τροφήν, μέχρις ο της μνηστείας επέστη καιρός, ος προ παντός αιώνος διώριστο αυτώ τε τω εξ αυτής φύντι δι΄ ευπλαγχνίαν άρρητον, και τω προ πάσης κτίσεως και χρόνου και διαστήματος θεϊκώς αυτόν φύσαντι, και τω συμφυεί και συνθρόνω και προσκυνητώ αυτού Πνεύματι· ων ως μία θεότης, ούτω και φύσις και βασιλεία, μη μεριζομένη, μηδέ απαλλοτριουμένη, μηδέ τινί του προς εαυτήν διαλλάττουσα, πλην τη των θεαρχικών υποστάσεων ιδιότητι. Δια τούτο χορεύων πανηγυρίζω και σπένδομαι, και τη Μητρί του Λόγου προσάγω δώρον εόρτιον, ότι μοι της εις Τριάδος πίστεως το κεφάλαιον ο ταύτης τόκος εγνώρισε· του γαρ ανάρχου Λόγου και Υιού την οικείαν σάρκωσιν αυτουργούντος, και ο γεννήσας Πατήρ συνευδοκών φαίνεται, και το Πνεύμα το Άγιον προπηδών τε και την νηδύν αγιάζον της συλλαβούσης τον ακατάληπτον. Αλλ΄ ώρα νυν τον Δαβίδ ερωτήσαι, τι προς αυτόν εκείνον ο των όλων διομνύς έφησε Θεός. Άγε δη ουν, υμνογράφε, ίθι Προφήτα· τείνόν σου την κινύραν· κίνει τα κρούσματα· λέγε τρανώς:  Τι σοι ώμοσε Κύριος; Τι μοι ώμοσεν; Εκ καρπού της οσφύος μου θήσειν επί του θρόνου μου· τούτό μοι ώμοσεν· ώμοσε, και τοις έργοις τους λόγους εσφράγισεν· «Άπαξ ώμοσα, φησίν, εν τω αγίω μου· ει τω Δαβίδ ψεύσομαι· το σπέρμα αυτού εις τον αιώνα μενεί· και ο θρόνος αυτού ως ο ήλιος εναντίον μου, και ως η σελήνη κατηρτισμένη εις τον αιώνα και ο μάρτυς εν ουρανώ πιστός». Ταύτα μοι ομωμοκώς, εξεπλήρωσεν έργω· ταύτα θεσπίσας, εκύρωσεν· αδύνατον γαρ ψεύσασθαι Θεόν· ιδού δη ουν οράται κατά σάρκα Χριστός εμός υιός κηρυττόμενος, και Κύριος εμός και Θεού Υιός προσκυνούμενος άδεται, και πάντα τα έθνη αυτώ προσκυνεί· ορώσι γαρ αυτόν παρθενικοίς ενθρονιζόμενον κόλποις, ως αν επί τοις εμοίς εφεξόμενον θρόνοις. Ιδού και η Παρθένος αύτη, των εμών άρτι μηρών εξέφυ· ης εκ νηδύος ο προ αιώνων προς τω τέλει των αιώνων σαρκωθείς προελήλυθε, και το των ανθρώπων ανεκαίνισε σύγκριμα. Και ταύτα μεν ούτως.                                                                                                                                       

Ημείς δε ο του Θεού λαός, δήμος άγιος, σύστημα ιερόν, χορεύσωμεν πάτρια· τιμήσωμεν του Μυστηρίου την δύναμιν· έκαστος κατά το δοθέν αυτώ χάρισμα συνεισφερέτω τη πανηγύρει δώρον επάξιον. Οι πατέρες, την ευκληρίαν του γένους· αι μητέρες, την ευτεκνίαν· αι στείραι, της αμαρτίας το άγονον· αι παρθένοι, την διπλήν αφθορίαν, ψυχής, λέγω, και σώματος· αι υπό ζυγόν, την επαινετήν συμμετρίαν. Ει τις πατήρ εν ημίν, μιμείσθω τον της Παρθένου πατέρα· καν άπαις η, τρυγάτω γόνινον καρπόν την ευχήν, εκ φιλοθέου βίου ταύτην καρπούμενος· ει τις μήτηρ θηλάζουσα, συγχαιρέτω τη Άννη θηλαζούση παιδίον κατ΄ ευχάς μετά στείρωσιν· ει τις στείρα και άγονος καρπόν ευλογίας ουκ έχουσα, προσίτω πιστώς τω θεοσδότω της Άννης βλαστώ, και αποκειράσθω την στείρωσιν· ει τις παρθένος αγνεύουσα, γενέσθω μήτηρ του Λόγου, λόγω κοσμούσα της ψυχής την κατάστασιν· ει τις υπό ζυγόν, προσαγαγέτω τω Θεώ κάρπωμα λογικόν εξ ων δι΄ ευχής επορίσατο. Επί το αυτό πλούσιος και πένης, νεανίσκοι και παρθένοι, πρεσβύτεροι μετά νεωτέρων, ιερείς και λευϊται, βασιλείς τε και στρατηγοί, βασιλίδες και άρχουσαι. Πάντες ομού και πάσαι λαμπροφορήσωμεν άμα και δωροφορήσωμεν τη νεάνιδι και Μητρί του Θεού και Προφήτιδι, εξ ης ο Προφήτης ον έγραψε Μωσής επεδήμησε, Χριστός ο Θεός η  αλήθεια.                                                                                                                                                                                     

Φθάσωμεν του ναού τα προπύλαια· συνδράμωμεν ταις προτρεχούσαις παρθένοις· εις αυτά τα των Αγίων συνεισέλθωμεν άγια· εκεί γαρ τα σπάργανα μετά γέννησιν· μετά μαζόν, μετά νηπίασιν, εις άνθος ώραν ηβώση, παστάδος δίκην ητοίμασεν αυτή ο Θεός το θρεπτήριον, φυλάξας εαυτώ το σεβάσμιον. Δια τούτο παρθένοι χορεύουσιν αι πλησίον αυτής, προοδοποιούσαι τα μέλλοντα· ένθα αι της Σιών θυγατέρες ως βασιλίδος προτρέχουσαι, εις οσμήν των μύρων αυτής προεξάρχουσιν· αυτόθεν και ο ναός ούτος τας ιεράς αναπετάσας ανερρίπισε πύλας, ίνα την βασίλειον του παντός υποδέξηται δόξαν. Τότε δη τότε και τα των Αγίων ηνεώγνυντο Άγια, την Παναγίαν του Παναγίου Μητέρα είσω των αδύτων εγκολπωσάμενα· τροφή δε ταύτη προσφέρεται πρόσφορος, και τρέφει τέως αχειροδότως την τρέφουσαν ο μετ΄ ολίγον τω ταύτης τρεφόμενος γάλακτι· και γίνεται τιθηνός της Παρθένου το Πνεύμα το Άγιον, μέχρις αναδείξεως αυτής εν τω Ισραήλ. Ότε δη και ο της μνηστείας επεφάνη καιρός, και την εκ Δαβίδ ο του Δαβίδ Ιωσήφ εμνηστεύσατο, και του Γαβριήλ την φωνήν αντί σποράς επεδείξατο· και γέγονε κυοφόρος, ου πειραθείσα κοίτης και γεγένηκεν Υιόν, ον ουκ έσπειρε πατήρ· και μεμένηκεν αγνή, μη συληθείσα την νηδύν, σώα και μετά τόκον φυλάξαντος αυτή του τεχθέντος της παρθενίας τα σήμαντρα. Ούτός εστι Χριστός Ιησούς ο Ναζωραίος ο εις τον κόσμον ερχόμενος. Ούτός εστιν ο αληθινός Θεός και ζωή η αιώνιος. Αυτώ η δόξα και η τιμή και η προσκύνησις, συν τω ανάρχω αυτού Πατρί και τω Παναγίω και αγαθώ και ζωοποιώ αυτού Πνεύματι· νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν. 

Η Γέννησις της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών ΘΕΟΤΟΚΟΥ και αειπαρθένου ΜΑΡΙΑΣ.

Τη Η΄ (8^η) του αυτού μηνός η Γέννησις της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών ΘΕΟΤΟΚΟΥ και αειπαρθένου ΜΑΡΙΑΣ.                                                                                 

Μαριάμ της Θεόπαιδος και Θεοτόκου τα άγια Γενέθλια εορτάζομεν σήμερον. Ταύτης ο πατήρ Ιωακείμ και η μήτηρ Άννα είλκον αμφότεροι το γένος από την βασιλικήν φυλήν του Δαβίδ· όθεν ήσαν και κατά το σώμα και κατά την ψυχήν ευγενέστατοι από όλους. Επειδή δε παρέμενον άτεκνοι και ωνειδίζοντο δια την ατεκνίαν των ταύτην, τούτου ένεκεν δεν έπαυον από του να προσφέρουν εις τον Θεόν διπλά τα δώρα των ως πλούσιοι και φιλόθεοι. Επειδή όθεν και οι δύο ελυπούντο δια το όνειδος της ατεκνίας, ο μεν Ιωακείμ επήγεν εις το όρος, η δε Άννα εισήλθεν εις τον κήπον και οι δύο ομού παρεκάλουν με δάκρυα τον Θεόν δια να χαρίση εις αυτούς καρπόν κοιλίας· δια τούτο και έτυχον του ποθουμένου, και εγέννησαν την Θεοτόκον Μαρίαν, την πάντων Αγίων Αγιωτάτην· και ούτω απέκτησαν μίαν καλλιτεκνίαν ασύγκριτον και εξοχωτάτην, ήτις υπερείχεν όλας τας καλλιτεκνίας των ανθρώπων· και μακάριοι όντες καθ’ εαυτούς δια την ενάρετον και θεοφιλή αυτών γνώμην, πολλώ μάλλον μακαριώτεροι έγιναν δια την ασύγκριτον χάριν και θείαν τεκνογονίαν ης ηξιώθησαν· επειδή από την ιδικήν των θυγατέρα, ήτοι την αειπάρθενον Μαριάμ, κατεδέχθη να γεννηθή ο Υιός του Θεού. Πως δε και η θεοπρομήτωρ Άννα κατήγετο από την βασιλικήν φυλήν του Δαβίδ λέγομεν με συντομίαν τα εξής: Εικοστός τρίτος από το γένος του Δαβίδ ευρίσκεται ο Ματθάν (ή ακριβέστερον ειπείν εικοστός έβδομος, κατά την γενεαλογίαν του Ευαγγελιστού Ματθαίου). Ούτος λοιπόν λαβών γυναίκα Μαριάμ την εκ της φυλής του Ιούδα καταγομένην, εγέννησεν υιόν τον Ιάκωβον, τον πατέρα Ιωσήφ του Μνήστορος, και τρεις θυγατέρας, Μαρίαν, Σοβήν και Άνναν. Και η μεν Μαρία γεννά Σαλώμην την μαίαν, η δε Σοβή γεννά την Ελισάβετ, η δε Άννα γεννά την Θεοτόκον· ώστε η Σαλώμη, η Ελισάβετ και η Θεοτόκος είναι εγγοναί μεν του Ματθάν και Μαρίας της γυναικός αυτού, πρώται δε εξαδέλφαι μεταξύ των. 

O Άγιος Μάρτυς ΕΥΨΥΧΙΟΣ

Τη αυτή ημέρα ο Άγιος Μάρτυς ΕΥΨΥΧΙΟΣ ξίφει τελειούται.                                              

Ευψύχιος ο Μάρτυς ήτο γέννημα και θρέμμα της πόλεως Καισαρείας· επειδή δε ο πατήρ του απέθανεν, αυτός εβαπτίσθη και εδέχθη την εις Χριστόν πίστιν· και διαμοιράσας εις τους πτωχούς όλα τα υπάρχοντά του, εκήρυττεν εις όλους τους απίστους τον Χριστόν. Δια τούτο συλλαμβάνεται από τον άρχοντα της Καππαδοκίας, κατά τους χρόνους του βασιλέως Ανδριανού, εν έτει ριζ΄ (117), και αφού εξέσθη εις τας πλευράς, ρίπτεται εις την φυλακήν. Άγγελος δε Κυρίου φανείς ιάτρευσεν αυτόν· όθεν πάλιν κρεμάται και ξέεται δυνατά και τελευταίον αποκεφαλισθείς, αντί αίματος εκβάλλει γάλα και ύδωρ και ούτω λαμβάνει παρά Κυρίου τον στέφανον της αθλήσεως. 

Οι Άγιοι Απόστολοι Εύοδος και Ονησιφόρος

Τη αυτή ημέρα μνήμη των Αγίων Αποστόλων ΕΥΟΔΟΥ και ΟΝΗΣΙΦΟΡΟΥ.                

Εύοδος  ο Άγιος Απόστολος ήτο εις από τους Εβδομήκοντα Αποστόλους και έγινεν Επίσκοπος εις την μεγάλην Αντιόχειαν, ύστερον από τον Απόστολον Πέτρον. Αυτός λοιπόν, αφ’ ου έγινε κήρυξ μεγαλόφωνος του Ευαγγελίου και έλαμψεν εις όλας τας αρετάς, απήλθε προς Κύριον. Ο δε Άγιος Ονησιφόρος, τον οποίον αναφέρει ο Απόστολος Παύλος εν τη προς Τιμόθεον Δευτέρα Επιστολή λέγων· «Δώη Κύριος έλεος τω Ονησιφόρου οίκω, ότι πολλάκις με ανέψυξε και την άλυσίν μου ουκ επησχύνθη» (Β΄ Τιμοθέου, α: 16)· ούτος, λέγω, έγινεν Επίσκοπος Κολοφώνος, της εν τη Μικρά Ασία ευρισκομένης· φανείς δε επιτήδειος εις τους λόγους και ανδρειότατος και μέχρις αίματος στερεώσας την του Χριστού πίστιν, μετέβη εις ουρανούς και τώρα συναγάλλεται εις τας αιωνίους μονάς, συναποτελών τον χορόν των Αποστόλων και των κηρύκων της πίστεως. 

Ο Άγιος Μάρτυς Σώζων

Τη  Ζ΄ (7^η) του αυτού μηνός μνήμη του Αγίου Μάρτυρος ΣΩΖΟΝΤΟΣ.                                  

Σώζων ο Άγιος Μάρτυς κατήγετο από την Λυκαονίαν (ήτις είναι μέρος της Καππαδοκίας, ήτοι της Καραμανίας και νεύει προς Νότον κατά την Κιλικίαν), ακμάσας εν έτει σπη΄ (288), ωνομάζετο δε πρότερον Ταράσιος, αλλ’ αφού πιστεύσας εις τον Χριστόν έλαβε το θείον Βάπτισμα, ομού με τον προτερινόν του ασεβή βίον απέρριψε και το πρώτον του όνομα και μετωνομάσθη Σώζων. Έζη δε εις την περιφέρειαν εκείνην μετερχόμενος το έργον ποιμένος προβάτων. Αλλ’ όμως εγένετο συνάμα έκτοτε και ποιμήν ανθρώπων· διότι εις όσους τόπους μετέβαινε με το ποίμνιόν του ίνα βασκήση αυτό, εις όλους τους ανθρώπους, τους οποίους συναντούσεν, ωμίλει τον λόγον της ευσεβείας κηρύττων τα σωτήρια του Ευαγγελίου διδάγματα, και πολλούς από εκείνους κατώρθωνε δια της διδασκαλίας του να οδηγή εις την μάνδραν του Χριστού. Ήτο δε ο λαμπρός αυτός αριστεύς της θείας πίστεως ιλαρός μεν και γλυκύτατος κατά τον χαρακτήρα και πράος, έχων το θέλημά του εστηριγμένον εις τον νόμον του Κυρίου, και επάνω εις αυτόν εμελετούσεν ημέραν και νύκτα και με αυτήν την πολιτείαν και ζωήν του αληθώς ηξιώθη να απολαύση ο τρισμακάριος τον μακαρισμόν του Προφητάνακτος Δαβίδ. Με τοιαύτην όθεν ζωήν διήγε πάντοτε ο μακάριος Σώζων, και ούτως επολιτεύετο εν τω κόσμω· έτυχε δε μίαν φοράν με το ποίμνιόν του εις ένα μέρος όπου υπήρχε πηγή δροσερά, πέριξ δε αυτής βαθεία και άφθονος χλόη, εις την οποίαν άφησε το ποίμνιόν του να βοσκήση. Εκεί δε όπου εκάθητο προσέχων το ποίμνιόν του, ήλθεν εις αυτόν γλυκύτατος ύπνος, και συνάμα μία οπτασία, η οποία τον εθάρρυνε και τον ενίσχυεν έτι μάλλον προς την ευσέβειαν και τον έκαμε θερμότερον και του έδωσε πολύ θάρρος. Είτα δε η οπτασία εκείνη του απεκάλυψε και μίαν χάριν, ήτις έμελλε να έλθη άνωθεν εκ των ουρανών εις εκείνον τον τόπον. Ήκουσε δηλαδή φωνήν, η οποία του έλεγεν, ότι αυτός εδώ ο τόπος και η χώρα θα αποβή εις ωφέλειαν πολλών ανθρώπων, διότι εδώ θα εύρουν την σωτηρίαν των και θα δοξάζουν την Αγίαν Τριάδα. Εγερθείς δε εκ του ύπνου ο καλός εκείνος ποιμήν, ο μακάριος Σώζων, έρχεται εις την Πομπηϊούπολιν, και αφού παρετήρησε καλά και είδεν ότι η ασέβεια και η ειδωλολατρία ευρίσκετο εκεί εις μεγάλην ακμήν και αύξησιν, η δε Χριστιανική πίστις και ευσέβεια προς τον αληθινόν Θεόν ήτο όλως διόλου παρημελημένη και περιφρονημένη, δεν υπέμεινεν αυτό, και δεν εβάσταξεν η ψυχή του, αλλ’ αμέσως μία μεγάλη και οξυτάτη ορμή και προθυμία εισέδυσεν εις την καρδίαν του, και εις πόνος τόσον δριμύς τον εκυρίευσεν όλον, ώστε ελθών πλησίον εις τον ναόν εκείνων των ασεβών, εις τον οποίον ίστατο το χρυσούν άγαλμα, κατέθραυσεν αμέσως την χρυσήν δεξιάν χείρα του, και αφού την επώλησεν εις τους χρυσοχόους αντί μεγάλης αξίας, εμοίρασεν όλα τα χρήματα, τα οποία έλαβεν, εις τους πτωχούς και ενδεείς της πόλεως εκείνης. Εις την πράξιν ταύτην προέβη ο μακάριος Σώζων κρυφίως, χωρίς να τον αντιληφθούν διόλου οι νεωκόροι, οι οποίοι ιδόντες τον ακρωτηριασμόν του αγάλματος, ήρχισαν πάραυτα να συλλαμβάνουν πολλούς ανθρώπους αθώους, οίτινες δεν είχον διαπράξει το έργον αυτό, και τους έσυρον εις το δικαστήριον ως ενόχους της ιεροσυλίας δια να δικασθούν και τιμωρηθούν, τους οποίους εθεώρησαν ως πλέον μιαρωτάτους από τους κακούργους όλους, όσους είχον κεκλεισμένους εις το δεσμωτήριον, επειδή δήθεν είχον διαπράξει μίαν μεγάλην ιεροσυλίαν και είχον βλάψει του θεού των το άγαλμα. Δεν ήθελε δε ουδείς να έλθη εις βοήθειαν των δυστυχών εκείνων αθώων, αλλά και όσοι ήσαν φίλοι των τους απεστρέφοντο, και οι δεσμοφύλακες ακόμη· διότι με αυτόν τον τρόπον φερόμενοι οι ασεβείς εκείνοι άνθρωποι ενόμιζον ότι θα φανούν ευχάριστοι εις τον θεόν των, εάν με σκληρότητα ήθελον φερθή προς τους συλληφθέντας. Αλλ’ όμως ο γενναίος αθλητής Σώζων, επιθυμών να παρουσιασθή και να ομολογήση την ευσέβειαν, απολύση δε ούτω και σώση τους αθώους εκείνους ανθρώπους, οίτινες δεν ήξευρον οι ταλαίπωροι κανέν από τα συμβάντα, εμφανίζεται εις τους νεωκόρους και αναγγέλλει ότι αυτός είναι ο αυτουργός της πράξεως, δια της οποίας αφήρεσε την χρυσήν χείρα τού αγάλματος. Ακούσαντες αυτά οι νεωκόροι τον συνέλαβον αμέσως και τον έφεραν εμπρός εις τον ηγεμόνα της Κιλικίας Μαξιμιανόν, όστις εδείκνυε μεγάλην σπουδήν δια την αύξησιν και επικράτησιν της ασεβείας, εκτελών αυστηρώς το βασιλικόν διάταγμα, το οποίον είχεν εκδοθή εκείνας τας ημέρας. Ούτος είχε διατάξει να προσφέρουν μεγαλοπρεπή και πολυδάπανον θυσίαν εις το χρυσούν αυτό άγαλμα, το οποίον ετιμάτο εις την πόλιν εκείνην, θέλων με τούτο να φανερώση επιδεικτικώς εις το πλήθος την δεισιδαιμονίαν του, την οποίαν είχεν εις τα είδωλα, και να φανή με αυτόν τον τρόπον αρεστός εις τον βασιλέα. Καθίσας όθεν ο ηγεμών επί βήματος υψηλού, διέταξε να του παρουσιάσουν τον Μάρτυρα, προς τον οποίον με πάσαν σοβαρότητα και υπερηφάνειαν και με ένα πολύ υπερφίαλον βλέμμα λέγει· «Πως ονομάζεσαι, ποία είναι η θρησκεία σου και από ποίαν χώραν είσαι»; Ο δε Μάρτυς απήντησεν· «Οι μεν γονείς μου, όταν εγεννήθην, Ταράσιον με ωνόμασαν, αλλά εις το θείον Βάπτισμα με μετωνόμασαν Σώζοντα· πατρίς μου δε είναι η Λυκαονία, διότι εκεί εγεννήθην· εις δε την πίστιν είμαι Χριστιανός και τον Χριστόν μόνον τον αληθινόν Θεόν προσκυνώ και λατρεύω, ο οποίος έκτισε τον ουρανόν και την γην». Ηρώτησε τότε ο Μαξιμιανός· «Ποία αφορμή σε έφερεν εδώ εις αυτήν την πόλιν»; Απήντησεν ο Σώζων· «Ποιμαίνω μίαν ποίμνην προβάτων και περιέρχομαι τον τόπον προς βοσκήν αυτών· οποιονδήποτε δε μέρος με χλόην άφθονον και με ύδατα διαυγή, το οποίον να είναι κατάλληλον προς βοσκήν εύρω, εις κάθε καιρόν του χρόνου, εις αυτό οδηγώ και τα πρόβατά μου να βοσκήσουν». Λέγει ο Μαξιμιανός· «Πως ετόλμησες να διαπράξης μίαν τόσον μεγάλην ασέβειαν και να αφαιρέσης την δεξιάν χείρα του θεού»; Εις ταύτα αποκριθείς ο Σώζων είπεν· «Ότι μεν αυτό το οποίον έπραξα δεν είναι κανέν τολμηρόν έργον ούτε τις θα ήθελε το θεωρήσει ως έγκλημα, μού φαίνεται ότι και ο ιδικός σου θεός το μαρτυρεί· διότι αυτός ούτε καμμίαν οργήν έδειξεν εναντίον μου, όταν του αφήρεσα την χείρα, ούτε ομιλεί καν όλως ούτε αγανακτεί, διότι έπαθέ τινα δεινήν ύβριν και καταισχύνην· αλλ’ ούτε υβρισθείς εποίησε κακόν τι εις εμέ τον υβρίσαντα αυτόν· εάν δε ίσως επί τέλους ήθελε λάβει φωνήν, μου φαίνεται ότι αυτός περισσότερον θα εγκαλέση σάς και φανερά θα σας κατηγορήση, ότι αφήσατε τον Δημιουργόν των όλων και προς την άψυχον ύλην, λίθους και ξύλα και μέταλλα στραφέντες, αυτά νομίζετε θεόν και αυτά λατρεύετε, και εφάνητε τω όντι αχάριστοι και αγνώμονες προς τον ευεργέτην». Λέγει ο ηγεμών· «Εάν αληθινά θέλης, όχι μόνον να λάβης συγχώρησιν δι’ όπερ έπραξας, αλλά προσέτι και αμοιβάς μεγάλας, άφησε αυτάς τας φλυαρίας και σώσον, Σώζον, τον εαυτόν σου, ελθέ να προσκυνήσης τους θεούς». Ο δε Μάρτυς είπε· «Και πως δεν θα είμαι εγώ πολύ περισσότερον αναισθητότερος και από αυτόν τον θεόν σας, αφού θα προτιμήσω να τιμώ αυτόν, ο οποίος ούτε τον εαυτόν του δεν ηδυνήθη να υπερασπίση, όταν κατησχύνθη από εμέ; Ούτε καμμίαν  φωνήν άφησε, ούτε επροσκάλεσε κανένα εις βοήθειάν του, ούτε εάν ήθελε πάθει και το πλέον από όλα αθλιώτερον ήτο ικανός να διαμαρτυρηθή. Πρόσεχε λοιπόν, ω ηγεμών, μήπως με το να τιμάς και να πλάττης και κατασκευάζης εκάστην ημέραν θεούς, και να μεταπλάττης άλλους, πρόσεξε, λέγω, μήπως ούτω πράττων, κάμνεις χειροτεχνίαν την δημιουργίαν των θεών». Τότε ο Μαξιμιανός, αναβράσας από τον θυμόν του, παρέδωκε τον Μάρτυρα εις πικράς τιμωρίας και φοβερά βασανιστήρια. Και κατά πρώτον μεν έξεσαν το σώμα του με σιδηρούς όνυχας· η δεινοτάτη δε αύτη βάσανος έφθανε μέχρι των οστών του Μάρτυρος, όστις επεκαλείτο την βοήθειαν και συμμαχίαν του Θεού, με μεγάλην ιλαρότητα και απάθειαν υπομένων την σκληράν αυτήν τιμωρίαν ωσάν να είχε το σώμα του από σίδηρον και διέμενεν απαθέστερος και από αυτούς ακόμη τους ξέοντας. Τότε ο Μαξιμιανός ήρχισε να μεταχειρίζηται άλλα διαφόρου είδους βασανιστήρια, και διέταξε να φορέσουν εις τον Αθλητήν υποδήματα, τα οποία είχον εντός καρφία σιδηρά και τον αναγκάζουν να βαδίζη. Εκείνος δε ο μακάριος, μη αισθανόμενος διόλου τον πόνον, έτρεχεν ως να επατούσεν επάνω εις ρόδα· και καθώς έβλεπε να τρέχουν από τους κατατρυπηθέντας πόδας του άφθονα αίματα, ενόμιζεν ο αοίδιμος ότι περιβρέχεται από κανέν ευχάριστον και γλυκύτατον ύδωρ, τους δε χλευασμούς του τυράννου και τους εμπαιγμούς των παρεστώτων εθεώρει ως ευφημίας του και εγκώμια, και εφαίνετο ότι είναι στολισμένος ο Αθλητής με το αίμα καλύτερον και ευμορφότερον από ό,τι ήτο εστολισμένος ο ηγεμών με την χλαμύδα του αξιώματός του. Είτα ήρχισε και ο ηγεμών να τον εμπαίζη και του έλεγεν· «Αύριον όταν θα εξέλθη η θεά, να παίξης τον αυλόν, ω Σώζον, και σου ορκίζομαι ότι αυτή η ιδία θα σε απαλλάξη ευθύς από πάσαν τιμωρίαν και ποινήν, και θα σε αθωώση από το έγκλημά σου, το οποίον εναντίον της διέπραξας».  Προς ταύτα ο Μάρτυς απήντησε· «Συ μεν λέγεις αυτά εις εμπαιγμόν και χλεύην ιδικήν μου, με το να σε παρακινή εις αυτό ο κακός δαίμων, τον οποίον φέρεις εις τα σπλάγχνα σου· εγώ δε, γνώριζε, ότι μετά από το μεγάλον καλόν, το οποίον ηξιώθην να απολαύσω, το άγιον Βάπτισμα, έπαιξα με χαράν τον αυλόν μου εις ένα αγρόν όπου εσύναζα τα πρόβατά μου εις βοσκήν, καλέσας αυτά με του αυλού τον ήχον, και τώρα άδω τω Κυρίω άσμα καινόν, κατά τον Προφητάνακτα, με το οποίον ευαγγελίζομαι την σωτηρίαν όλων των ανθρώπων, την οποίαν ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός ωκονόμησε γενόμενος άνθρωπος, σταυρωθείς και αναστάς· η δε ιδική σου θεά θα ίσταται ως ο όνος έναντι του αυλού, κατά την παροιμίαν, με το να είναι όλως διόλου άψυχος και αναίσθητος». Ακούσας ταύτα ο Μαξιμιανός έγινεν όλως διόλου θηρίον από τον θυμόν του εναντίον του Μάρτυρος, και διέταξε να τον μαστιγώσουν σκληρότερα από πρωτύτερα τόσον, ώστε, ως είπε, να σαλευθούν αι αρθρώσεις και αι συνδέσεις των οστών του με την βάσανον ταύτην και να διαλυθούν άπασαι αι αρμονίαι του σώματός του, και να εκχυθούν τα εντόσθιά του όλα ως το ύδωρ. Έπειτα διέταξε με μίαν φοβεράν απειλήν να ανάψουν πυράν, εντός της οποίας να ρίψουν ό,τι λείψανον ήθελεν απομείνει από τα μέλη του μετά την σκληροτάτην μαστίγωσιν, δια να κατακαή και να μη απολαύση ούτε την ταφήν την οποίαν απολαμβάνουν κοινώς όλοι οι άνθρωποι. Ταύτα διέταξεν ο Μαξιμιανός και όλα εγένοντο· και με τας φοβεράς πληγάς, τας οποίας έδιδον οι δήμιοι εις τον Μάρτυρα με τας μάστιγας, έπιπτον αι σάρκες του εις τεμάχια και απεγυμνώνετο η εσωτερική του σώματός του διάπλασις, ώστε να φαίνωνται τα εντόσθιά του. Ο δε γενναίος του Χριστού Αθλητής εφαίνετο ωσάν να ευρίσκετο εντός ωραιοτάτου τινός κήπου ή χλοερού τινος λειμώνος κόπτων άνθη εαρινά· επάνω δε εις την χαράν αυτήν και αγαλλίασιν παρέδωκεν ο μακάριος την ψυχήν του εις χείρας του Θεού. Αμέσως δε ήναψαν οι δήμιοι την πυράν· και καθώς η φλοξ αυτής ανέβαινεν υψηλά, αίφνης μια φοβερά βροντή ηκούσθη, η οποία επροξένησε φρίκην εις τους παρεστώτας και τρόμον, και συγχρόνως μια δυνατή βροχή με χάλαζαν κατέπεσεν, η οποία τους δημίους διεσκόρπισε και εγένοντο άφαντοι. Οι δε φιλομάρτυρες και μάλιστα οι πλέον θερμότεροι και επισημότεροι από τους Χριστιανούς, ευρόντες ευκαιρίαν κατάλληλον, επειδή δεν τους ημπόδιζε κανείς πλέον ούτε τους έβλεπε, μετά πολλής χαράς περισυνέλεξαν τα μαρτυρικά λείψανα. Εις το διάστημα αυτό επήλθε πλέον και η νυξ· αλλά και τούτο ακόμη δεν έφερε κανέν εμπόδιον εις το ευσεβές έργον των· διότι ακριβώς δεν ήτο νυξ και σκότος η νυξ εκείνη, διότι φως λαμπρότατον λάμπον θαυμασίως διηυκόλυνε τους ευσεβείς εκείνους και ευλαβείς Χριστιανούς, ώστε να διακρίνουν τα εναπομείναντα μέλη του Μάρτυρος και ούτω πολύ εύκολα με αυτήν την φωταυγίαν εσύναξαν άπαντα, τα οποία μετά πολλής ευλαβείας και κατανύξεως έθαψαν λαμπρώς τη εβδόμη του Σεπτεμβρίου μηνός. Το δε φως εκείνο, το οποίον τους ωδήγησεν εις την συλλογήν των ιερών μελών, ήλθε και άνω του τάφου και παρέμεινεν έως ου γίνη η ταφή όλων των λειψάνων· μετά δε την ταφήν, η νυξ πάλιν έλαβε την φυσικήν της σκοτίαν. Και ούτω δι’ όλων αυτών των σημείων ανεκηρύχθη ο λαμπρός στεφανίτης και Αθλητής Σώζων, εις δόξαν του Θεού και Πατρός και του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και του Αγίου Πνεύματος της Παναγίας Τριάδος. Η πρέπει τιμή και κράτος, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Οι άγιοι Μάρτυρες Κυριάκος και Σαραπάβων

Οι Άγιοι Μάρτυρες ΚΥΡΙΑΚΟΣ ο δημότης και ΣΑΡΑΠΑΒΩΝ ο βουλευτής ξίφει τελειούνται.   

Κυριακός και Σαραπάβων οι Άγιοι Μάρτυρες ήσαν εις τους χρόνους Δεκίου του βασιλέως εν έτει σν΄ (250)· διαβληθέντες δε ως Χριστιανοί εις τον άρχοντα Ουαλέριον, παρεστάθησαν έμπροσθέν του· ο δε άρχων καταπλαγείς δια την στερεάν και άφοβον καρδίαν των, προστάσσει να θανατωθούν δια ξίφους· όθεν αφού εθανατώθησαν, έλαβον τα σώματα αυτών Χριστιανοί τινες της Αλεξανδρείας και ενεταφίασαν αυτά, δια να είναι εις την πόλιν αυτών πολύτιμος και ασύλητος θησαυρός.