ΛΟΥΚΙΑΝΟΥ ΙΕΡΕΩΣ ΟΠΤΑΣΙΑ

Τοις κατά πόλιν και χώραν αγιωτάτοις και θεοσεβεστάτοις και εναρέτοις επισκόποις και πρεσβυτέροις και διακόνοις εν Χριστώ πεπιστευκόσι, κληρικοίς τε και αδελφοίς, παρά Λουκιανού ελαχίστου χαίρειν.                                                                                                                       

Όρασις εκ τρίτου σημείου, ήν περ ακούσαντες συναθλήσατε αυτοίς ταις θερμοτάταις και αγίαις υμών ευχαίς, δοξάζοντες τον τοιαύτα γνωρίσαντα αμαρτωλοίς ανδράσιν, ων πρώτος ειμί εγώ. Περί την ώραν της νυκτός, ο Θεός είδε και το Άγιον Πνεύμα, έτι μου γρηγορούντος και ως εν εκστάσει γενομένου, τεθέαμαι άνδρα τη ηλικία υπερμεγέθη, νεοφανή, ωραίον, απλότριχα, στολήν λευκήν ημφιεσμένον, ης τα γραμμεία ήσαν χρυσά· και ένδον αυτής σημείον σίγμα, και υποπόρφυρα· και σανδάλια χρυσολώρινα υποδεδεμένος· και ράβδον χρυσήν ην περιφερόμενος τη δεξιά χειρί, ήλθε και ένυξέ με τη ράβδω τρίτον και το όνομά μου εκ τρίτου εκάλεσεν· εγώ δε είπον αυτώ· «Τις ει, Κύριε»; Λέγει μοι τότε ο φανείς· «Εγώ ειμί ο Πρωτομάρτυς Στέφανος· άνελθε εις Ιεροσόλυμα, ειπέ τω Επισκόπω Ιωάννη τω εκείσε· έως πότε εγκατάκλειστοί εσμεν, και ουκ ανοίγεις ημίν και κηρύττεις τα άθλα; Και μάλιστα εν τοις χρόνοις της αρχιερωσύνης σου δει ημάς αποκαλυφθήναι· και άνοιξον ημίν ταχέως, ίνα δι’ ημών ανοίξη ο Θεός θύραν φιλανθρωπίας τω κόσμω· κινδυνεύει γαρ απολέσθαι από των πολλών ανομιών των επ’ αυτώ καθ’ εκάστην ημέραν γινομένων· και ου τοσούτον μέλει, λέγει μοι, δι’ εμαυτόν, όσον υπέρ της του κόσμου ζωής και δια τους συν εμοί κειμένους Αγίους, και αξίους όντας πολλής τιμής και δόξης· ο γαρ εν ω κείμεθα τόπος ημέληται· και ποτέ μεν τα λείψανα ημών βρέχονται, ποτέ ηλιόκαυστα γίνονται και τόπον ουδείς οίδεν». Εγώ δε απεκρίθην λέγων· «Τις ει συ, Κύριε»; Ο δε αποκριθείς ειπέ μοι· «Στέφανός ειμι ο λιθοβοληθείς υπό των απίστων Ιουδαίων εν Ιερουσαλήμ· οι δε συν εμοί κείμενοί εισι Γαμαλιήλ ο τον Παύλον αναθρέψας και τον νόμον διδάξας εν Ιερουσαλήμ· και οι άλλοι Νικόδημος και Αβελβούλ». Τη δε άλλη Παρασκευή κατά την αυτήν ώραν παρέστη πάλιν ο Άγιος Στέφανος τω αυτώ σχήματι λέγων· «Εις τι ημέλησας και ουκ απήλθες και εξηγήσω τω Επισκόπω Ιωάννη τα λεχθέντα σοι»; Εγώ δε απεκρίθην λέγων· «Σύγγνωθι μοι, Κύριε, ότι εν μιά ώρα ουκ ηδυνάμην τον τοιούτον Αρχιερέα του Θεού κινήσαι και τον λαόν θορυβήσαι· ακούω γαρ της θείας Γραφής πανταχού λεγούσης, ότι επί δυσί και τρισί μάρτυσι σταθήσεται παν ρήμα· αλλά τούτο εδεήθην παρά Κυρίου, ίνα, εάν η όρασις αύτη απ’ αυτού μοι απεστάλη, ακριβεστέραν μοι αποκάλυψιν δείξη». Ως δε της θύρας εξήει πάλιν επανήλθε λέγων· «Πρεσβύτερε, άλλο τι σοι έχω ειπείν». Και είπον· «Λάλει, Κύριε». Και λέγει μοι· «Ως ότι αμφέβαλες εν τη διανοία σου λέγων· ως ότι εάν εύρω αυτούς, άρα τους τέσσαρας έχω ευρείν συγκεκριμένους εν μιά θήκη; Και πως γνώσομαι του Αγίου Στεφάνου το λείψανον από των άλλων; Ουκ οίδα εγώ ο ταλαίπωρος· ουκ έστι δε ούτως ως υπονοείς, αλλ’ έκαστος ημών ιδίαν θήκην έχει φανεράν». Εγώ δε είπον· «Πως, Κύριε»; Λέγει μοι πάλιν ο Άγιος· «Πρόσεχε και δεικνύω σοι». Και εκτείνας την αγίαν αυτού δεξιάν χείρα εις τον αέρα, ευρέθη βαστάζων καλάθους τέσσαρας· τρεις μεν χρυσούς, ένα δε αργύρεον· και οι μεν δύο χρύσεοι κάλαθοι έγεμον ρόδα λευκά και ο τρίτος χρύσεος κάλαθος έγεμε ρόδα πυρά ως αίμα· ο δε αργύρεος κάλαθος έγεμε κρόκον ευωδέστατον· συνεκεκόλλητο δε ο αργύρεος ενί των τεσσάρων ως δίδυμος φαινόμενος, και υψηλότερος των άλλων καλάθων· έστησε δε τους καλάθους, τον μεν των πυρών ρόδων εκ δεξιών προς ανατολάς· τον δε λευκόν προς βορράν· τους δε άλλους κρεμαστούς ανέδειξεν επάνω των του βορεινού καλάθων, ως από πηχών τριών· και λέγει μοι ο Άγιος Στέφανος· «Είδες τους καλάθους τούτους»; Και λέγω· «Ναι, Κύριε». Ο δε Άγιος λέγει· «Οι κάλαθοι ούτοι τα λείψανα ημών εισι και αι θήκαι ημών· και ο μεν τα πυρά ρόδα έχων εγώ ειμι ο Στέφανος· αυτός γαρ μόνος εμαρτύρησα υπέρ του Δεσπότου μου Ιησού Χριστού· ο δε άντικρυς του προσώπου μου ο κύριος Νικόδημός εστιν ο του Χριστού ομολογητής». Πάλιν δε αποτολμήσας εγώ είπον· «Ίνα τι, Κύριε, ο εις κάλαμος χρύσεος, και άλλος αργύρεος; Και ίνα τι εις ρόδα γέμει, και ο έτερος κρόκον»; Και λέγει μοι ο Άγιος Στέφανος· «Ο αργύρεος κάλαθός εστι του κυρίου Νικοδήμου, επειδή καθαρός ων τω σώματι και λαμπρός την ψυχήν ώσπερ ο άργυρος, εν τω του Θεού Ναώ ανετρέφετο γυναίκα μη ορών ειμή την εαυτού μητέρα μόνον και δια τούτο κρόκον γέμει ευωδίας πεπληρωμένον». Και ούτω πάλιν εξαναστάς, ηυχαρίστησα τω φιλανθρώπω Θεώ. Και τη άλλη Παρασκευή αυτή τη ώρα κατά το πρότερον, ο αυτός Άγιος Στέφανος παρέστη απειλών και εμβριμώμενός μοι έλεγε· «Τι ουκ εφρόντισας ανελθείν και ειπείν τω Επισκόπω; Πίστευε ότι εάν μη απέλθης, παθείν έχεις πολλά κακά α ου προσδοκάς και τας σάρκας σου τοις πετεινοίς του ουρανού και τοις θηρίοις της γης διασκορπίσω». Ο δε ταπεινός εγώ Λουκιανός είπον προς αυτόν· «Κύριε, εδεήθην του Κυρίου περί τούτου, και εξεδεχόμην την τρίτην σου παρουσίαν, ίνα ούτω πληροφορηθείς κηρύξω υμών την αποκάλυψιν». Αυτού δε εστώτος και απειλούντος, είδον εαυτόν αρπαγέντα εν τη πόλει, και πάσας τας οπτασίας εξηγησάμην τω Επισκόπω· και εν αυτή δε τη ώρα λέγει μοι ο Επίσκοπος· «Ει ταύτα ούτως εώρακας εν τοις χρόνοις ημών, και ταύτα εθεάσω, αγαπητέ, και ει ταύτα απεκαλύφθη σοι, εμέ δει λαβείν εκείθεν τον βουν τον άρρενα, τον αροτήρα τον αμαξικόν, τον εργάτην, και εάσαι σου το χωρίον μετά των όντων καρπών». Απεκρίθην δε και είπον αυτώ· «Τι εστί μοι το χωρίον, Κύριε, εάν μη έχω τον βουν τον κάμνοντα»; Ο δε λέγει μοι· «Ούτως εστίν, η πόλις ημών δι’ αμαξίων υπηρετείται· λείπει δε τω μεγάλω αμαξίω εις βους· λέγεις δε αυτόν μένειν παρά σοι· δίκαιον όμως εστίν αυτόν μάλλον την πόλιν έχειν, αρκούσι δε σοι οι άλλοι δύο βόες μετά του δαμαλίου και η σκευή του μεγάλου βοός προς καλλιέργειαν του χωρίου». Και ταύτα ειπών τω Επισκόπω εν τη οράσει, είδον τον Άγιον Πρωτομάρτυρα Στέφανον ελθόντα και κατασχόντα μου την χείρα, και ανενέγκαντά με πάλιν εις την αυτήν κώμην και λέγει μοι ο Άγιος Στέφανος· «Ει βούλει ημάς ευρείν, ζήτησον ημάς εν τω χωρίω τω λεγομένω Συριστί Λαγάγ Αβραάμ· όπερ ερμηνεύεται χωρίον Θεού». Εξυπνισθείς ουν το τρίτον και ερωτήσας ποίον εστί το χωρίον, μηδενί δηλώσας το όραμα απήλθον καθ’ εαυτόν στοχαζόμενος· και είδον το χωρίον παμμέγεθες εισόπεδον, ευθαλέστατον και κατά το μέσον αυτού βουνός μέγας, και ενόμιζον εκεί ευρίσκειν αυτούς· και ούτως ανελθών εις την πόλιν γνώμη εγένετο προς τους αξιοπίστους πρεσβυτέρους, ίνα με συμβουλεύσωσι, το τι οφείλω ποιήσαι· οι δε είπον μοι· «Ουχ οράς τους σεισμούς τους καθ’ ώραν γινομένους και την τοσαύτην αβροχίαν, και βούλει κρύψαι την αποκαλυφθείσάν σοι όρασιν προς σωτηρίαν του κόσμου; Μη αναμείνης ειπείν τω Επισκόπω Ιωάννη». Και τότε προλαβόντες με εισήλθον και εμήνυσαν τω Επισκόπω περί εμού· όστις προσκαλεσάμενός με εις το ίδιον ταμείον, επυνθάνετο παρ’ εμού ει ταύτα ούτως έχει· και ούτως εξηγησάμην αυτώ την πρώτην και δευτέραν όρασιν φυλάξας τον διάλογον του βοός, αναμένων ακούσαί τι παρ’ αυτού· ο δε ευθέως απεφθέγξατο ούτω λέγων· «Ευλογητός Κύριος ει όλως ταύτα έχει, α εθεάσω, αγαπητέ· και εν τοις χρόνοις ημών ηυδόκησεν ο Κύριος τους Αγίους αυτού αποκαλύψαι ημίν· εμέ δει λαβείν εκείθεν το λείψανον του Αγίου Πρωτομάρτυρος Στεφάνου και Αρχιδιακόνου του Χριστού του αθλητού της ευσεβείας και αυτόπτου της των ουρανών Βασιλείας». Ούτω χαίρων επί τη τοιαύτη αγγελία, επέτρεψεν εμοί κατελθείν και ορύξαι εις τον βουνόν λέγων· «Επάν εύρης, φρούρησον αυτός δι’ εαυτού και δήλωσον δια τινος γραμματοφόρου». Ούτω λαβών την τοιαύτην παραγγελίαν ώρμησα εις την κώμην κηρύξας πάσιν, ώστε πάντας ορθρίσαι επί τον βουνόν. Αυτή δε τη νυκτί επιφαίνεταί μοι ο Άγιος Στέφανος και λέγει μοι· «Πρεσβύτερε, μη θελήσης εις τον βουνόν καμείν· ου γαρ ειμι εκεί· ο βουνός γαρ εις μαρτύριον ετέθη του εκείσε τελεσθέντος ημίν κοπετού· αλλά προς βορράν του χωρίου ζήτησον ημάς από της οδού κάτωθεν, μετρήσας από του βουνού πήχεις εβδομήκοντα πέντε». Ορμήσαντες ουν ηβουλήθημεν πρώτον εις τον βουνόν εξελθείν· μονάζων δε τις διεκώλυεν ημάς λέγων· «Τάδε και τάδε εν οράματι προσετάγην σοι ειπείν σήμερον, κύριε πρεσβύτα». Ακούσας δε εγώ έγνων, ότι αληθής εστιν η όρασις· όμως δε πρώτον εις τον βουνόν ωρμήσαμεν· και έως τρίτης ώρας ορύξαντες, εύρομεν στήλην μίαν λιθίνην, εβραϊκοίς γράμμασι γεγραμμένην· Εβραίον δε τινα μεταστειλάμενοι, εποιήσαμεν κοινώς αναγνώναι τα γράμματα· και λέγει ημίν· «Η γραφή αύτη του χωρίου τούτου, ούτως ερμηνεύεται· κοπετός δικαίων, θρήνος Αγίων». Και ούτως εάσαντες απήλθομεν εις τον τόπον όπου αυτή τη νυκτί ώφθη ημίν ο ένδοξος Πρωτομάρτυς Στέφανος. Και ορύξαντες, εύρομεν κατά πάντα τα οραθέντα ημίν· και το επίγραμμα αυτού εύρομεν ούτω· «Χιλιλήμ· νασουάμ· αβελβούς». Ο δε αβελβούς υιός ερμηνεύεται· ερμηνεύεται δε ο χιλιλήμ, από του Συριακού, ο Άγιος Στέφανος ο Πρωτομάρτυς του Χριστού· και ο Νασουάμ Νικόδημος. Εν αυτή δε τη ώρα σεισμός εγένετο μέγας, ώστε σαλευθήναι πάντα τα θεμέλια της γης και το λείψανον του Αγίου Στεφάνου σκιρτήσαι και αναθάλλειν· ευωδία δε μεγάλη εξελήλυθεν εκ της αυτού θήκης, ώστε εις ύπνον ημάς πάντας εφελκυσθήναι. Άγγελοι δε ύμνουν, «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη», ότι απεκάλυψε το λείψανον του Αγίου Πρωτομάρτυρος Στεφάνου τοις ανθρώποις· και έως δεκάτου σημείου περικύκλω φθάσαι εις πάντα τον λαόν την ευωδίαν· ιάσεις δε και θεραπείαι εγένοντο εν αυτή τη ημέρα, εν τοις παρατυχούσιν όχλοις· και ούτως εδήλωσα τω Επισκόπω, και ευθέως παρεγένετο μετά δύο συνεπισκόπων και θεασάμενοι ηγαλλιάσαντο σφόδρα· και εκέλευσεν ανενεχθήναι το λείψανον του Αγίου και ενδόξου Πρωτομάρτυρος Στεφάνου εν Ιεροσολύμοις εν τη Αγία Σιών. 

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΛΟΓΟΥ Εις την εύρεσιν του τιμίου λειψάνου του Αγίου ενδόξου Αποστόλου Πρωτομάρτυρος Αρχιδιακόνου ΣΤΕΦΑΝΟΥ.

Μετά το λιθάσαι τον Άγιον Πρωτομάρτυρα Στέφανον διωγμός πολύς επί την Εκκλησίαν  την εν Ιεροσολύμοις εγένετο εν εκείνη τη ημέρα και πάντες διεσπάρησαν κατά τας χώρας της Ιουδαίας και Σαμαρείας, πλην των Αποστόλων· συνεκομίσαντο δε τον Άγιον Πρωτομάρτυρα Στέφανον άνδρες ευλαβείς και ποιήσαντες γλωσσόκομον πέρσινον, κατέθεντο αυτόν εκ δεξιών του θυσιαστηρίου της αγίας Σιών, γράψαντες και τίτλον εβραϊκοίς γράμμασι χιμήλ, από συριακής γλώσσης· και εποίησαν κοπετόν μέγαν απ’ αυτόν· και τύπτοντες τα στήθη αυτών υπέστρεφον εις Ιερουσαλήμ. Γαμαλιήλ δε τις, ιδών την αρετήν του ανδρός, και ελπίζων έχειν μέρος μετ’ αυτού εν τη αναστάσει, εγερθείς δια νυκτός, και προσπεσών τοις Αποστόλοις εν τω καιρώ εκείνω, επί της θλίψεως της γενομένης επί Στεφάνω, και προτρεψάμενος αυτούς παντί τρόπω συνεβούλευσεν, ώστε συνελθείν αυτούς και συγκομίσαι αυτού το άγιον σώμα, και απενέγκαι εις το ίδιον χωρίον το επ’ ονόματι αυτού κληθέν, εκ διαστήματος όντος της πόλεως από εικοστού σημείου και κατά το ειθισμένον αυτοίς υπό του νόμου επετέλεσαν ημέρας τεσσαράκοντα· και τα υπέρ του κοπετού αναλισκόμενα, εκ της του Γαμαλιήλ δαπάνης εδόθη, και ούτως αυτόν κατέθεντο εν τω αυτού μνημείω τω καινώ. Ακούσας δε Νικόδημος, ο του Γαμαλιήλ ανεψιός, κατενύγη υπό Ιησού του Κυρίου και Σωτήρος ημών Θεού, ώστε εξ ύδατος και πνεύματος αναγεννηθήναι· και απελθών νυκτός, εφωτίσθη παρά Πέτρου και Ιωάννου των μαθητών· και ακούσαντες οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι ηγανάκτησαν κατ’ αυτού λίαν· και εσκέψαντο ανελείν αυτόν, καθώς και Στέφανον ανείλον· δια δε τον Νικόδημον τούτο ουκ εποίησαν· αλλ’ αναθεματίσαντες αυτόν, και πάντα τα υπάρχοντα αυτού αρπάσαντες, εις όνομα του Ναού, της πόλεως εξώρισαν, και αικίσαντες και πληγώσαντες ημιθανή κατέλιπον αυτόν·ο δε Γαμαλιήλ και τούτον κρυφή προσλαβόμενος, εν τω αυτώ χωρίω ένθα ο Λουκιανός εκλήρωσεν αυτώ πρεσβυτέριον, εποίησεν αυτόν διατρέφεσθαι και ενδύεσθαι εκ της αυτού ουσίας, έως ου και αυτός μετ’ ολίγον χρόνον κοιμηθείς, ως ομολογητής Χριστού ετελειώθη· και εποίησεν αυτόν κατατεθήναι πλησίον του Αγίου Στεφάνου· οι δε έτεροι δύο οι συν αυτοίς κείμενοι εισί Γαμαλιήλ και ο τούτου ηγαπημένος υιός, ου το όνομα Αβελβούλ, εικοσαετής υπάρχων, ο συν αυτώ πιστεύσας εν τω του Χριστού κηρύγματα, και εν μια ημέρα συν αυτώ φωτισθείς εν τω αγίω λουτρώ υπό των του Χριστού μαθητών. Ο δε αγαθός και φιλάνθρωπος Θεός, έτι μάλλον βουλόμενος υψώσαι το κέρας του Χριστού αυτού, τουτέστι το κήρυγμα του Ευαγγελίου, ηυδόκησε δια της αυτού χάριτος επ’ εσχάτων των ημερών αποκαλύψαι τον αυτού δούλον, τούτον, λέγω, τον τρισμακάριον και ενδοξότατον Στέφανον τον Πρωτομάρτυρα και Αρχιδιάκονον, και αυτόπτην της ουρανίου Βασιλείας, τον επ’ αγαθής μνήμης μακαριζόμενον· δι’ ο εν οράματι ταύτα τω πιστώ αυτού δούλω Λουκιανώ τω ιερεί απεκάλυψεν ως εν τη κατωτέρω επιστολή αυτού ο ίδιος διηγείται. 

Τη Β΄ (2α) του αυτού μηνός Αυγούστου, η ανακομιδή του λειψάνου του Αγίου Πρωτομάρτυρος και Αρχιδιακόνου ΣΤΕΦΑΝΟΥ.

Στέφανος ο Πρωτομάρτυς και Αρχιδιάκονος εγένετο ο πρώτος της των Χριστιανών πίστεως Μάρτυς υπό των Ιουδαίων λιθοβοληθείς και τελειωθείς. Αφ’ ου δε παρήλθον τριακόσια τέσσαρα έτη από του μαρτυρίου του και αφ’ ου ετελειώθησαν δια του μαρτυρίου πολλοί Χριστιανοί, η ειρήνη διεδέχθη την ταραχήν, και η οικουμένη απελάμβανεν ελευθερίαν και ησυχίαν· και όλαι μεν αι φυλακαί εκενώθησαν εκ των φυλακισμένων Χριστιανών, όλα δε τα βασανιστήρια των τυράννων κατέπαυσαν, βασιλεύσαντος του Μεγάλου Κωνσταντίνου, του χριστιανικωτάτου και πρώτου βασιλέως των Ορθοδόξων, τότε δ΄εφανερώθη και ο πολύτιμος θησαυρός, ήτοι το πανίερον λείψανον του Πρωτομάρτυρος και Αρχιδιακόνου Στεφάνου ούτω πως. Άνθρωπός τις κατώκει εις εκείνην την ιδίαν κώμην, όπου ήτο κεκρυμμένον το του Πρωτομάρτυρος λείψανον, γέρων την ηλικίαν, Ιερεύς το αξίωμα και αιδέσιμος κατά την ζωήν, Λουκιανός (ή Λουκιλλιανός) ονομαζόμενος. Εις τούτον λοιπόν εφάνη δις ή τρις ο Άγιος Στέφανος και έδειξεν εις αυτόν τον τόπον, όπου ευρίσκετο κεκρυμμένον το λείψανόν του. Ο δε Ιερεύς εφανέρωσε την οπτασίαν εις τον τότε Πατριάρχην της Ιερουσαλήμ Ιωάννην, ο οποίος χαράς πολλής εμπλησθείς ήλθεν εις τον μηνυθέντα τόπον μετά των κληρικών του και σκάψας εύρε την θήκην εντός της οποίας ήτο το άγιον λείψανον. Έγινε δε παρευθύς μέγας σεισμός, και ευωδία πολλή εξήλθεν ευωδιάζουσα τους παρευρεθέντας· άνωθεν δε εξ ουρανών εγίνοντο φωναί αγγελικαί λέγουσαι· «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Αι φωναί δε αύται ηκούοντο μακράν έως δέκα σημεία τόπου· αλλά και ιατρείαι ενηργούντο εις τους πάσχοντας διάφοροι, κηρύττουσαι την του Πρωτομάρτυρος χάριν. Αφ’ ου λοιπόν προσεκύνησεν ο Πατριάρχης με ευφροσύνην και χαράν το άγιον εκείνο λείψανον, μεθ’ όλων των κληρικών και του παρατυχόντος λαού, εσήκωσαν αυτό με λαμπάδας και ψαλμωδίας και θυμιάματα, και ούτω μεθ’ όλης της πρεπούσης τιμής το μετέφερον εις την Ιερουσαλήμ και το απέθεσαν εις την αγίαν Σιών. Μετά ταύτα δε έκτισε Ναόν εις το όνομα του Αγίου Στεφάνου εντός της Ιερουσαλήμ άρχων τις συγκλητικός, Αλέξανδρος ονομαζόμενος, ο οποίος παρακαλέσας θερμώς τον Πατριάρχην Ιωάννην κατέπεισεν αυτόν να αποθέση το άγιον λείψανον εν τω Ναώ εκείνω. Μετά παρέλευσιν δε πέντε ετών ησθένησεν ο κτίτωρ του Ναού Αλέξανδρος· όθεν κατασκευάσας θήκην εκ ξύλου περσέας (ροδακινέας) ομοίαν με την θήκην, ήτις περιείχε το λείψανον του Αγίου Στεφάνου, έθηκεν αυτήν πλησίον της θήκης του αγίου λειψάνου, αφ’ ου δε απέθανεν, απετέθη το λείψανόν του εις την καινήν εκείνην θήκην. Μετά δε οκτώ έτη, όταν εβασίλευεν ο Μέγας Κωνσταντίνος και επατριάρχευεν εις την Κωνσταντινούπολιν ο θείος Μητροφάνης, τότε η γυνή του ανωτέρω αποθανόντος Αλεξάνδρου, Ιουλιανή ονόματι, επειδή ηνωχλείτο μεν υπό πολλών να νυμφευθή εκ δευτέρου δια τον πλούτον και το κάλλος της, αυτή δε δεν ήθελε, τούτου ένεκα εσκέφθη να πράξη το εξής, να λάβη το σώμα του ανδρός της και να υπάγη εις τον πατέρα της και εις την πατρίδα της, την Κωνσταντινούπολιν. Παρουσιάσθη λοιπόν εις τον τότε Πατριάρχην της Ιερουσαλήμ Άγιον Κύριλλον, και παρεκάλει αυτόν να της επιτρέψη να λάβη την θήκην την περιέχουσαν το λείψανον του ανδρός της· αλλ’ ο Άγιος Κύριλλος δεν επέτρεπε τούτο εις αυτήν. Δια τούτο έγραψεν εκείνη εις τον πατέρα της περί ταύτης της υποθέσεως, και τη συνεργεία αυτού έστειλεν ο βασιλεύς σάκραν, ήτοι βασιλικήν προσταγήν, να δύναται να λάβη το λείψανον του ανδρός της και να αναβή εις Κωνσταντινούπολιν· όθεν μη δυνάμενος πλέον ο Πατριάρχης να εναντιωθή, επέτρεψεν εις την γυναίκα να το λάβη. Πλανηθείσα όμως η γυνή κατά θείαν πρόνοιαν, αντί του ανδρός της έλαβε την ομοίαν εκείνην θήκην, την περιέχουσαν το του Αγίου Στεφάνου λείψανον· ταλυτην δε βάλουσα επί θρόνου, και τον θρόνον φορτώσασα εις όνον, ήρχισε την οδοιπορίαν δια Κωνσταντινούπολιν. Καθ’ όλην δε την νύκτα ηκούοντο εν τω αέρι, έως δέκα σημεία τόπου, ύμνοι αγγελικοί και δοξολογία θεοπρεπής λέγουσα· «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία», τα δε μέρη εκείνα επληρώθησαν ευωδίας μύρου πολλού και ευωδεστάτου· οι δε δαίμονες μακρόθεν κλαίοντες, εφώναζον με συνεχείς φωνάς· «Αλλοίμονον εις ημάς! Διότι ο Στέφανος διέρχεται εκ μέσου ημών και μας πληγώνει αοράτως». Αφιχθείσα δε η γυνή εις την παράλιον πόλιν της Ασκάλωνος εύρεν εκεί πλοίον, και δούσα ναύλον πεντήκοντα φλωρία επεβιβάσθη εις αυτό και ανεχώρησε δια την Κωνσταντινούπολιν. Όσα δε θαύματα εγίνοντο καθ’ οδόν και όσα σημεία ετελέσθησαν αδύνατον να τα περιγράψωμεν εν συντομία. Όταν δε η γυνή αφίκετο εις την Κωνσταντινούπολιν και έφθασεν εις τα ώτα του βασιλέως, ότι έρχεται το λείψανον του Πρωτομάρτυρος Στεφάνου, εγένοντο δε εις αυτόν γνωστά τα περί της γυναικός του Αλεξάνδρου, η οποία παρασταθείσα ενώπιόν του διηγήθη ακριβώς δια ζώσης φωνής, απ’ αρχής μέχρι τέλους, τίνι τρόπω έλαβε χώραν το τοιούτον, τότε ο φιλευσεβέστατος βασιλεύς Κωνσταντίνος ενεπλήσθη αφάτου χαράς και αγαλλιάσεως· όθεν προσέταξεν ευθύς τον Πατριάρχην και όλον τον κλήρον να εξέλθωσιν εις προϋπάντησιν του Αγίου λειψάνου με τιμήν μεγίστην και ευλάβειαν, και ούτω να φέρωσιν αυτό εντός των βασιλικών παλατίων. Τότε δε όσα θαύματα έγιναν αδύνατον να τα περιγράψη τις ακριβώς. Έσυρον λοιπόν αι ημίονοι την άμαξαν, επί της οποίας ήτο το άγιον λείψανον, έως ου έφθασαν εις τόπον λεγόμενον Κωνσταντιαναί, και εκεί εσταμάτησαν· επειδή δε έπληττον τα ζώα ίνα προχωρήσωσι, τούτου ένεκα μία των ημιόνων ελάλησεν ανθρωπίνην φωνήν λέγουσα· «Διατί μας δέρετε; Ενταύθα πρέπει να αποτεθή το άγιον λείψανον» ταύτην την φωνήν ακούσαντες ο τε Πατριάρχης και όλοι οι παρευρεθέντες έδωκαν μεγαλοφώνως δόξαν τω Θεώ. Ταύτα δε μαθών και ο πιστότατος βασιλεύς εξεπλάγη, και παρευθύς έκτισε Ναόν εις τον τόπον εκείνον επ’ ονόματι του Πρωτομάρτυρος, εις δόξαν και αίνον του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Εις τον Ναόν εκείνον τελείται κατ’ έτος η του Αγίου Στεφάνου σύναξις και εορτή. Η εύρεσις του λειψάνου του Αγίου εορτάζεται κατά την δεκάτην πέμπτην του Σεπτεμβρίου, η δε μνήμη του, κατά την εικοστήν εβδόμην του Δεκεμβρίου.

Τη αυτή ημέρα 1η Αυγούστου, μνήμη του εν Αγίοις Πατρός ημών ΤΙΜΟΘΕΟΥ, Αρχιεπισκόπου Προκοννήσου (Προικοννήσου) του θαυματουργού.

Τιμόθεος ο εν Αγίοις Πατήρ ημών ήκμασε περί τα μέσα του έκτου αιώνος, επί βασιλείας των αυτοκρατόρων Ιουστίνου του Θρακός, και του ανεψιού αυτού Ιουστινιανού του Μεγάλου εν τη βασιλευούση ποιούμενος τας διατριβάς. Αρετή δε πάση κεκοσμημένος, προχειρίζεται Επίσκοπος Προκοννήσου ή, συνηθέστερον ειπείν, Προικοννήσου, ήτις το πάλαι και Ελαφόνησος εκαλείτο, νυν δε υπό πάντων γινωσκομένη και λεγομένη Μαρμαράς. Απελθών λοιπόν εκεί ο θείος Πατήρ, και τους κατοίκους της νήσου ταύτης ευρών την πειρατείαν μετερχομένους, και πολλήν απανθρωπίαν δεικνύοντας εις τους εις τα παράλια εκείνα ναυαγούντας, κατέβαλε πάσαν σπουδήν, ίνα της τοιαύτης γνώμης απαλλάξη αυτούς, και προτρέψη εις οίκτον προς τους δυστυχούντας· το οποίον και επέτυχεν εντός ολίγου χρόνου δια της χριστομιμήτου αυτού πραότητος. Συκοφαντηθείς δε υπό κακοβούλων ανθρώπων, υπέφερεν ανεξικάκως την συκοφαντίαν. Καλώς δε ποιμάνας το εμπιστευθέν εις αυτόν ποίμνιον, και ασκητικώς διανύσας τον βίον, και την θυγατέρα του αυτοκράτορος Ιουστινιανού δαιμονιώσαν, εμφανισθείς μόνον εις αυτήν και ιασάμενος, ανεπαύσατο εν Κυρίω, πλήρης ημερών, τη 1^η Αυγούστου. Η δε φιλόθεος μήτηρ της ιαθείσης παιδός, η βασιλίς Θεοδώρα, προς ένδειξιν ευγνωμοσύνης εις τον Άγιον, ανήγειρεν επί τω ονόματι αυτού Μονήν Ιεράν επί τινος ευρυχώρου πεδιάδος, όπου η πάσχουσα πρότερον απελθούσα ιάθη, και όπου και το ιερώτατον του Αγίου λείψανον ευρέθη, μετά την αποβίωσιν αυτού, εις μικράν δε απ’ αυτού απόστασιν ανευρέθη και πηγή αγιάσματος. Κείται δε η πεδιάς αύτη νοτιοανατολικώς της νήσου άνωθεν της πάλαι ποτέ κωμοπόλεως Προικοννήσου, Κλαζάκιον τα νυν υπό των εγχωρίων καλουμένης, και μηδέν έτερον εχούσης, ειμή είκοσι περίπου οικίας σμικράς. Καίτοι δε ερειπίων όντων και της Μονής και του μεγίστου αυτής Ναού, συνέρχονται όμως εκεί κατ’ έτος εγχώριοι, επιτελούντες την του Αγίου εορτήν. 

Τη αυτή ημέρα 1η Αυγούστου μνήμη της Αγίας Οσιομάρτυρος και αθλοφόρου του Χριστού ΕΛΕΣΗΣ της εν τη νήσω των Κυθήρων εν έτει τοε΄ (375) αθλησάσης.

Ελέσα η αοίδιμος και πανένδοξος του Χριστού Οσιομάρτυς ήτο από την περίφημον Πελοπόννησον, θυγάτηρ περιφανούς τινος και πλουσίου άρχοντος Έλληνος, ονόματι Ελλαδίου, η δε μήτηρ αυτής υπήρχε Χριστιανή από τους προγόνους αυτής και φοβουμένη τον Θεόν, ονόματι Ευγενία· ήτο δε στείρα και παρεκάλεσε τον Θεόν να κάμη έλεος εις αυτήν και να την αξιώση να γεννήση τέκνον, δια να το αφιερώση της χάριτός του και να το οδηγήση εις την αγίαν και καθολικήν πίστιν. Μίαν λοιπόν των ημερών, ευρισκομένη μόνη εις τον οίκον της και προσευχομένη, ήκουσε φωνήν ουρανόθεν ήτις της έλεγεν· «Ηλέησέ σε ο Θεός εις ό,τι του εζήτησας, και έδωκεν εις σε καρπόν κοιλίας». Αυτή δε δεν είπε τότε του ανδρός της το γενόμενον· ότε δε εγνώρισε τον εαυτόν της έγκυον, εδόξασε τον Θεόν και ωμολόγησεν εις τους συγγενείς της και εις τον άνδρα της όλα τα γενόμενα· ότι δηλαδή παρεκάλει τον Θεόν να της δώση τέκνον, ότι προσηύχετο και υπέσχετο εις τον Θεόν ότι θα το αφιερώση εις Αυτόν, ότι ήκουσε την θείαν εκείνην φωνήν παρά του Κυρίου, και ότι έκαμεν ο Θεός το ζητούμενον έλεος εις αυτήν, εχάρησαν δε όλοι μετ’ αυτής. Όταν δε ήλθεν ο καιρός και εγέννησε την παίδα, έκαμαν χαράν μεγάλην όλοι οι συγγενείς και φίλοι, αυτή δε ηυχαρίστει και εδόξαζε τον Θεόν μετά δακρύων δια την χάριν και το έλεος των οποίων ηξιώθη, λέγει δε εις τον άνδρα αυτής· «Ας την ονομάσωμεν, ηγαπημένε μοι σύζυγε, την παίδα μας Ελέσαν». Και αυτός απεκρίθη· «Ας γίνη το θέλημά σου». Έπεμψε δε αυτήν εις Ιερέαν τινά καλούμενον Σωφρόνιον, όστις κατώκει κρυφίως εκεί, και την εβάπτισεν εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, την επωνόμασε δε Ελέησαν κατά την φωνήν την οποίαν ήκουσεν· «Ηλέησέ σε ο Θεός». Ο δε πατήρ της παιδός, ως ασεβής, ελησμόνησε την προτέραν του συγκατάθεσιν και εταράχθη δια την βάπτισιν αυτής, αλλ’ όμως την ηγάπα και δια την αγάπην της το υπέφερεν. Η δε κόρη ηύξανεν εις την ηλικίαν και φρόνησιν και εκραταιούτο εν πνεύματι· καθώς δε έβλεπε την καλήν της μητέρα, ούτως έκαμνε και αυτή και ηκολούθει κάμνουσα τα όμοια, υπακούουσα πάντοτε εις τας νουθεσίας αυτής, εμιμείτο δε τας τάξεις όλας της καθολικής πίστεως των Χριστιανών και είχε μεγάλην ευλάβειαν εις την πίστιν του Χριστού και εις την Θεοτόκον· έμαθε δε και από την μητέρα της διαφόρους προσευχάς και τας έλεγε καθ’ ημέραν και νύκτα, έκαμνε νηστείας και ελεημοσύνας και έπεμπε κρυφίως εις τους Ιερείς και ετέλουν λειτουργίας δια σωτηρίαν της ψυχής αυτής, την δε θρησκείαν ή μάλλον ειπείν ασέβειαν και αθεότητα του πατρός της εβδελύσσετο, καθώς και αυτόν ομοίως ως άπιστον και ειδωλολάτρην. Όταν δε έφθασεν εις ηλικίαν ετών δεκατεσσάρων, εγνώρισεν η μήτηρ αυτής Ευγενία το τέλος της ζωής της. Όθεν καλέσασα την ηγαπημένη της θυγατέρα της λέγει· «Ηγαπημένη και περιπόθητος θυγάτηρ μου Ελέησα, θεωρώ ότι εγγίζει το τέλος μου και δεν λυπούμαι δι αυτό, ειμή μόνον δια τον χωρισμόν σου· διότι ο πατήρ σου είναι ασεβής και θέλει έχεις ενόχλησιν εξ αυτού εις κάθε καιρόν. Συ όμως, θύγατερ, φύλαξον την πίστιν σου την αγίαν καθαράν και αμώμητον έως εις το τέλος της ζωής σου, καθώς εδιδάχθης από εμέ την ταπεινήν, διότι θέλει σε αξιώσει ο Κύριος να γίνης ιδική του, να λάβης τον αμάραντον στέφανον εις την ουράνιοβ αυτού Βασιλείαν, να σε δοξάση και εις την μέλλουσαν ζωήν». Ασπασαμένη είτα αυτήν μετά δακρύων και δίδουσα ευχήν και ευλογίαν εξέπνευσεν. Η δε Ελέσα ελυπήθη σφοδρώς και έκλαυσε πικρώς την στέρησιν της μητρικής αγάπης και συντροφίας και απολαύσεως καλής νουθεσίας· αλλ’ όμως, δίδουσα δόξαν τω Θεώ, ενεταφίασεν αυτήν χριστιανικώς, διότι και ο άνδρας της την ηγάπα θερμώς δια τας καλάς της αρετάς, ουδείς δε ετόλμα να εξετάση περί αυτής, επειδή ήτο ο πρώτος άρχων και πλουσιώτατος. Έμεινε δε η Ελέσα μόνη κυρία του οίκου αυτού και ως ήθελεν ωκονόμει τους δούλους και τας δούλας αυτής και άπαντα τα του οίκου. Και τις διηγήσεται τας προσευχάς και νηστείας και ελεημοσύνας και άλλας αρετάς τας οποίας εξετέλει θεαρέστως; Κάθε ώραν παρέδιδε τον εαυτόν της εις τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν και εις την πανάχραντον αυτού Μητέρα και παρεκάλει να την αξιώση να τελειώση την ζωήν της εις την αληθινήν πίστιν και να την λυτρώση από την ασέβειαν του πατρός της. Ύστερον δε, ένα χρόνον μετά τον θάνατον της μητρός της, εσυλλογίσθη ο πατήρ αυτής, ότι η θυγάτηρ αυτού Ελέσα ήτο εις ηλικίαν να την υπανδρεύση, διότι την ηγάπα πολύ δια την ωραιότητα, την φρόνησιν και την ταπείνωσίν της και τας λοιπάς αρετάς με τας οποίας ήτο εστολισμένη, και ήτο περίφημος εις την χώραν και εκλεκτοτέρα από όλας τας συνομηλίκους αυτής. Μίαν όθεν των ημερών είπεν ο πατήρ αυτής εις την Ελέσαν· «Τέκνον μου Ελέσα, θεωρώ, ότι οι θεοί μας σε ηύξησαν εις ηλικίαν και χάριν και βλέπων σε και εγώ έχω μεγάλην χαράν εις την καρδίαν μου. Θέλω λοιπόν να σε αναπαύσω από τα βάσανα δια να χαρής την ζωήν σου, και πρέπει να ακούσης τους λόγους μου· και αν μου ακούσης, εγώ θέλω σε τιμήσει και θέλω σε αξιώσει με πολλά πλούτη και τιμήν, των οποίων άλλος δεν ηξιώθη. Εγώ θέλω να σε υπανδρεύσω δια να λάβω και εγώ χαράν και ευφροσύνην και να ελευθερωθής και συ από τας θλίψεις της ορφανίας, και όποιον θέλεις από τους άρχοντας της χώρας να σου δώσω δια σύζυγον και να σου δώσω και όλα μου τα πλούτη. Ηξεύρεις ότι συ είσαι το φως των οφθαλμών μου». Η δε του Κυρίου φρονιμωτάτη δούλη Ελέσα απεκρίθη και λέγει προς τον πατέρα της· «Πάτερ, εγώ δεν είμαι επί του παρόντος ετοίμη δια γάμον, και παρακαλώ σε, άφες αυτόν τον λογισμόν δι’ εμέ, και ο Θεός θέλει με οδηγήσει μετά καιρόν». Αυτός δε απεκρίθη· «Διατί, τέκνον μου; Τούτο γίνεται εις εμέ ανάπαυσις και μη παρακούσης τους λόγους μου».  Εκείνη δε εσιώπησεν· ο δε πατήρ αυτής πολλάκις της έλεγε τα όμοια, παρακινών αυτήν να υπανδρευθή, αυτή δε μη θέλουσα να ακούση, στρλεφουσα το πρόσωπόν της εσιώπα, μόνον κρυφίως έλεγε προσευχομένη· «Εις Σε, Κύριε Ιησού Χριστέ μου, παραδίδω την ψυχήν μου και Συ, Χριστέ μου, οικονόμησόν με ως θέλεις, και φύλαξόν με, δια να σωθή η ψυχή μου, να φυλάξω την παρθενίαν μου άφθορον, και δος μοι υπομονήν να υπομένω τους λόγους του ασεβούς πατρός μου». Μετά δε ημέρας πολλάς εταξίδευσεν ο πατήρ αυτής εις τόπον μακρινόν. Η δε Ελέσα, ιδούσα ότι ο πατήρ αυτής ανεχώρησε, λέγει εις τον εαυτόν της· «Ιδού καιρός επιτήδειος, ιδού καιρός σωτηρίας· Συ Κύριε, πολυέλεε και πολυεύσπλαγχνε, δια πρεσβειών της παναχράντου σου Μητρός και πάντων σου των Αγίων, και δια των ευχών της καλής μου μητρός, όστις οικονομείς την βοήθειαν και σωτηρίαν εκείνων οι οποίοι σε παρακαλούσι με πίστιν, οδήγησον καμέ εις οδόν σωτηρίας, λύτρωσόν με από τας χείρας του ασεβεστάτου πατρός μου, και φύλαξόν με υπό την σκέπην σου». Ευθύς τότε ήρχισε και διεμοίρασε πολλάς ελεημοσύνας εις πτωχούς και ορφανά και εις ιερούς τόπους, έπεμψε δε και μίαν από τας πλέον θαρραλέας δούλας της και εκάλεσε ναύτην τινά και του λέγει· «Θέλω να με περάσης κρυφίως με το πλοίον σου εις την νήσον των Κυθήρων και εγώ θέλω πληρώσει καλώς τον κόπον σου». Αυτός δε απεκρίθη· «Μετά χαράς, κυρία μου, εγώ να πληρώσω το θέλημά σου, αν μου δώσης τον ναύλον μου». Εχάρη τότε μεγάλως η Ελέσα και του υπεσχέθη με ευχαρίστησιν, ότι θα του δώση καλόν ναύλον. Αφού δε ενύκτωσε και ήτο δια να πλεύσουν, την παρεκάλεσαν αι δούλαι της να τας λάβη και αυτάς μαζί της· βλέπουσα δε εκείνη την προθυμίαν των τας έλαβε, και την ώραν όπου εξήλθεν από την οικίαν της δια να υπάγη εις το πλοίον εσήκωσε τους οφθαλμούς της και τας χείρας της εις τον ουρανόν και προσευχομένη μετά δακρύων είπεν· «Συ Κύριε, ο μόνος Παντοδύναμος, όστις είπες τω Αβραάμ· «Έξελθε εκ της γης σου και εκ της συγγενείας σου, και δεύρο εις γην, ην αν σοι δείξω», ιδού και εγώ αφήνω πατρίδα και συγγενείς, πλούτον και δόξαν πρόσκαιρον δια την αγάπην σου. Παρακαλώ Σε οδήγησόν με να φυλάξω την πίστιν μου άμεμπτον και να σοι ευαρεστήσω έως τέλους της ζωής μου». Ταύτα ειπούσα εισήλθε με τας δούλας εις το πλοίον, και πλέοντες, από θείαν βοήθειαν εφύσησεν άνεμος καλός, και έφθασαν εις την νήσον των Κυθήρων, ήτις ήτο τόπος έρημος και αρμόδιος δια άσκησιν, διότι δεν είχεν ανθρώπους, αλλά θηρία και όφεις μόνον. Όταν λοιπόν έφυασαν εκεί, απεβίβασαν οι ναύται την Ελέσαν και τας δούλας της και τας ζωοτροφίας των, εξήλθον δε και τινες εξ αυτών δια περιδιάβασιν, οδεύοντες δε ένθεν κακείθεν, θανατηφόρος τις όφις εδάγκασεν ένα από αυτούς και εις ολίγον διάστημα ώρας επρήσθη όλον το σώμα του και μετά δεινών πόνων εξέψυχε· οι δε λοιποί ελυπήθησαν σφόδρα δια την στέρησιν του συντρόφου των. Ακούσασα δε η Αγία το συμβεβηκός, τους παρηγόρησε λέγουσα· «Μη κλαίετε, διότι εγώ θαρρώ εις τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν τον αληθινόν Θεόν, όστις είναι η ζωή και η ανάστασις, ότι θέλει τον αναστήσει με την παντοδύναμον χάριν του». Και κάμνουσα εκτενή προσευχή προς τον Θεόν, εσημείωσεν εις αυτόν τον τύπον του Τιμίου Σταυρού και εφώνησε μεγαλοφώνως· «Ο Κύριος Ιησούς Χριστός, όστις είναι η ζωή και η ανάστασις των νεκρών, ως παντοδύναμος να σε αναστήση, ίνα δοξασθή το όνομά του το Πανάγιον». Ευθύς τότε (ω των θαυμασίων σου, Κύριε!) ανέστη ο νεκρός και εκάθισεν, οι δε λοιποί θεωρούντες το τεράστιον εθαύμασαν, και εδόξαζον τον Θεόν, ευχαριστούντες και την Αγίαν· α΄΄’ όμως φοβηθέντες μη πάθουν και αυτοί τα όμοια έλαβον αυτόν εις το πλοίον και απέπλευσαν εις τα οπίσω, φθάσαντες δε εις την χώραν των διηγήθησαν εκεί τα γενόμενα και το θαύμα, όπερ ετέλεσεν η Αγία. Μετά δε ημέρας πολλάς επέστρεψεν ο πατήρ της Αγίας Ελλάδιος εις τον οίκον αυτού από το ταξίδιόν του, και μη ευρών την θυγατέρα του Ελέσαν, ειμή μόνον μίαν από τας δούλας αυτού, λέγει εις αυτήν· «Που είναι η ηγαπημένη μου θυγάτηρ Ελέσα»; Εκείνη δε απεκρίθη· «Κύριέ μου, όταν εταξίδευσες, μετ’ ολίγας ημέρας εκάλεσεν η κυρία μου από τον λιμένα ένα ναύτην και συνωμίλησε με αυτόν κρυφίως, και την επερχομένην εσπέραν εξήλθεν εκ του οίκου της μετά των άλλων δύο υπηρετριών της, διαμοιράζουσα πρώτον εις πτωχούς ελεημοσύνας πολλάς, έπειτα την νύκτα εκείνην έφυγε λέγουσα εις εμέ· «Κάθισον εις τον οίκον του κυρίου σου και φύλαξον αυτόν καλώς έως να έλθη ο πατήρ μου». Από τότε πλέον δεν επέστρεψεν εδώ». Ο δε πατήρ αυτής ελυπήθη μεγάλως και εθλίβετο δια την φυγήν της θυγατρός του, ερευνήσας δε επιμελώς εις την χώραν έμαθε τα γενόμενα, ότι επήγεν εις την νήσον των Κυθήρων και επεκαλείτο φανερά το όνομα του Χριστού και θαύματα εποίει. Ακούσας λοιπόν ο Ελλάδιος ότι έγινε Χριστιανή η θυγάτηρ αυτού και ότι απήλθεν ίνα ασκητεύση, εθυμώθη λίαν και ώμοσεν ότι χωρίς αργοπορίαν θα ζητήση με παντοίους τρόπους να εύρη και να θανατώση αυτήν. Ερευνών δε έμαθε και τον ναύτην, όστις την εταξίδευσε, και εξετάζων αυτόν περί της θυγατρός του έμαθε τα γενόμενα και την ανάστασιν του υπό του όφεως θανατωθέντος, ενώ δε είχε σκοπόν να θανατώση ο Ελλάδιος τον ναύτην, εκείνος αποκριθείς λέγει προς αυτόν· «Εγώ είμαι δια να ταξιδεύω ανθρώπους και να λαμβάνω την πληρωμήν μου, δια τούτο έχω και το πλοίον· αλλ’ εγώ δεν την έκαμα Χριστιανήν την θυγατέρα σου, ούτε την εσυμβούλευσα εις τούτο, αλλ’ αυτή εζήτει πλοίον, και εάν εγώ δεν επήγαινα, άλλος θα ήρχετο». Ο δε Ελλάδιος του λέγει· «Να με μεταφέρης ταχέως εις τον ίδιον τόπον και σου πληρώνω και εγώ τον κόπον σου». Αφού δε ητοιμάσθησαν, έλαβεν ο Ελλάδιος και άλλους μεθ’ εαυτού πληρώνων αυτούς δια να υπάγωσι να την εύρουν. Τέλος πάντων τους επήγε και απεβίβασεν αυτόν και τους συντρόφους του εις τον ίδιον τόπον, ερευνήσας δε εκείνος επιμελώς, εύρε την θυγατέρα του Ελέσαν εκεί πλησίον, εις ένα υψηλότατον όρος προς τα μεσημβρινά μέρη των Κυθήρων, η οποία ήτο με μίαν δούλην της και ησκήτευον, η δε άλλη δούλη ήτο ολίγον διάστημα μακράν κατά μόνας και προσηύχετο. Όθεν ελθών ο Ελλάδιος εις την θυγατέρα του Ελέσαν, λέγει μετά δακρύων προς αυτήν· «Ελέσα, θυγάτηρ μου παμφιλτάτη, τι είναι τούτο όπου μου έκανες του δυστυχούς και ταλαιπώρου και έφυγες από τον οίκον μας και με ελύπησες σφόδρα, και όλοι μας οι συγγενείς πολύ θλίβονται δια σε; Άρα γε δεν σου ήρεσεν ο τόπος και η χώρα και τα πλούτη, αι τιμαί και αι αναπαύσεις όπου απελάμβανες, μόνον ήλθες εις τούτον τον έρημον και άγριον τόπον να κατοικής μαζί με τα θηρία; Πως υπέφερες εις όλας τας ημέρας που κατοικείς εδώ και δεν απέθανες από την πείναν και την γυμνότητα και εταλαιπωρήθης, συ ήτις ήσο τόσον ωραία και ήδη κατεστάθης αγνώριστος; Όμως, τέκνον μου, ας είναι συγχωρημέναι αι ανοησίαι αυταί, τας οποίας διέπραξες ως νέα εισέτι την ηλικίαν, και άκουσόν μου. Τώρα να επιστρέψωμεν μαζί εις την πατρίδα μας, και να είσαι κυρία εις τον οίκον μας ως και πρότερον, και όπως θέλεις να κυβερνάς, διότι γινώσκεις καλώς, ότι δεν έχω άλλην ελπίδα, διότι συ είσαι το φως των οφθαλμών μου· όθεν εγείρου να υπάγωμεν». Η δε Αγία ταύτα ακούσασα λέγει προς αυτόν· «Πάτερ μου, καλώς εποίησας και ήλθες προς με δια να λάβω συγχώρησιν παρά σου ως γεννήτορός μου· το δε να έλθω μετά σου δεν γίνεται ποτέ». Ο δε λέγει προς αυτήν με αυστηρότητα· «Αυτούς τους λόγους μη τους λέγης· εάν δεν σε είχον εύρει, θα απέμενες εδώ δια να γίνης βορά των θηρίων· όμως οι θεοί σε ελυπήθησαν, και ιδού εγώ σε εύρον· λοιπόν έλα ταχέως να υπάγωμεν, ει δε θα σε οδηγήσω δια της βίας και κακώς έχουσαν· αλλ’ ερωτώ σε, δια ποίαν αιτίαν έφυγες με πολλήν σου ευχαρίστησιν, και δια τον γυρισμόν τώρα εις την γνώμην μου εναντιώνεσαι»; Η δε θυγάτηρ του απεκρίθη· «Εγώ, να σου είπω, πάτερ μου, την αλήθειαν, και ας μη σου κακοφανή, επειδή συ είσαι άλλης θρησκείας, και εγώ είμαι Χριστιανή εφ’ όσον εβαπτίσθην από την μικράν μου ηλικίαν εις το όνομα της Αγίας Τριάδος, δεν αρμόζει δε να συγκατοικώ με σε ούτε με άλλους ειδωλολάτρας, δια τούτο ήλθον εις τούτον τον τόπον, και προτιμώ να κατοικώ με τα θηρία παρά με ανθρώπους ασεβείς και ειδωλολάτρας, οι οποίοι είναι περισσότερον ανόητοι και από τα θηρία και λατρεύουσιν άψυχα, κωφά και αναίσθητα είδωλα, τα οποία κατασκευάζουν με τας χείρας των και τα σέβονται ως θεούς. Αλλ’ εγώ προσκυνώ και πιστεύω εις τον αληθινόν Θεόν, όστις εποίησε τον ουρανόν και την γην, και όσα φαίνονται και όσα δεν φαίνονται, και εις τον Μονογενή Του Υιόν, τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, και εις το Πνεύμα το Άγιον, ένα Θεόν Τρισυπόστατον, εις του οποίου το όνομα εβαπτίσθην, και εις εκείνον έχω την αγάπην μου, δεν προτιμώ δε άλλο πράγμα υπέρ την αγάπην του, ούτε και αυτήν την ζωήν μου. Ιδού λοιπόν, σου είπα όλην την αλήθειαν και άφες με, δος μοι την συγχώρησιν και ύπαγε». Ο δε λέγει εις αυτήν· «Άφες τα μωρολογήματα και ελθένα οδεύσωμεν, μη με αγανακτής και θυμώσω, ίνα μη σου δώσω πολλάς πληγάς και βάσανα ανήκουστα ή και τέλος να σε θανατώσω». Τότε πάλιν η μακαρία Ελέσα απεκρίθη· «Κάλλιον λαμβάνω αυτά, παρά να έλθω μετά σου εις το σκότος των ειδώλων». Ο δε, θυμωθείς, ήρπασεν αυτήν από τους πλοκάμους της κεφαλής και έσυρε κατά γης, και έτυπτε δια ράβδων, έως ότου την κατεπλήγωσεν. Αυτή δε έψαλλε το «Ελέησόν με ο Θεός». Βλέπων ο Ελλάδιος το αμετάθετον της γνώμης της έδεσεν οπίσω τας χείρας της και την εκρέμασεν από τους πλοκάμους εις δένδρον τι κερατέας, εβασάνιζε δε αυτήν με πικράς τιμωρίας και φρικτούς δαρμούς, έως ότου εξέπνευσε και παρέδωκε την μακαρίαν ψυχήν της εις χείρας Θεού. Αυτός δε έλυσε το άγιον και μαρτυρικόν της σώμα, και το έρριψε κατά γης· ελθούσα δε η χάρις του Θεού επ’ αυτήν, ανεστήθη και εκάθισεν, ευχαριστούσα δε έλεγεν· «Ευχαριστώ σοι, Κύριε, Ποιητά ουρανού και γης, ότι με ηξίωσας και υπέμεινα διάφορα βάσανα δια την αγάπην σου. Ούτω παρακαλώ να με βοηθήσης έως τέλους να υπομείνω, και να με λυτρώσης από τας χείρας του ασεβεστάτου και τυράννου πατρός μου και να με αξιώσης της ουρανίου σου Βασιλείας· αν δε τις Χριστιανός σε επικαλεσθή εις το όνομά μου, σε παρακαλώ να του δώσης το ζητούμενον». Ακούσας ταύτα ο πατήρ της Αγίας επλήσθη θυμού, και έλαβεν εις χείρας λίθον να λιθάση αυτήν, η Αγία έτρεχε φεύγουσα, αυτός δε την επλησίαζε με πολύν θυμόν. Τότε εσχίσθη μία πέτρα μεγάλη του βουνού, και επέρασε η Αγία εις το άλλο μέρος (ως φαίνεται μέχρι της σήμερον η πέτρα εκείνη), κλίνασα δε τα γόνατα προσηύχετο· ο δε θηριόγνωμος πατήρ αυτής τρέξας κατόπιν της, την κτυπά με ένα λίθον εις το μέτωπον και της συνέτριψε τους οδόντας, είτα σπασάμενος την μάχαιράν του απέκοψε την αγίαν της κεφαλήν, τη α΄ Αυγούστου, του έτους 375 μ.Χ. και ούτως έλαβεν η αοίδιμος τον στέφανον του Μαρτυρίου. Η δε μία δούλη της Αγίας έστεκεν αντίκρυ και εθεώρει τα γενόμενα· την δε άλλην την επήρε και την έβαλεν ακουσίως ο Ελλάδιος εις το πλοίον και επέστρεψαν εις την Πελοπόννησον εις την χώραν αυτού. Η δε πρώτη δούλη, ήτις ήτο κρυμμένη άντικρυ και εθεώρει, όταν έφυγε το πλοίον, ήλθεν εις το λείψανον της Αγίας μακαρίζουσα και καταφιλούσα αυτό μετά δακρύων και ευλαβώς εκήδευσε το μακάριον εκείνο λείψανον εις τόπον υψηλόν, εις τον οποίον ήτο νεκρά, εις το όρος επάνω. Δια ταύτην λοιπόν την αιτίαν το όρος αυτό ονομάζεται έως την σήμερον όρος της Αγίας Ελέσας. Η δε δούλη της Αγίας έμεινεν εις αυτόν τον τόπον τεσσαράκοντα ημέρας και ήκουε πολλάς ψαλμωδίας Αγγέλων επάνω του τάφου κατά πάσαν νύκτα, εθεώρει δε και φως ουράνιον όπερ περιέλαμπεν άνωθεν του τάφου της Αγίας, αυτή δε εδόξαζε τον Θεόν, εμακάριζε δε και την Αγίαν εις τα θεωρούμενα. Μετά δε τεσσαράκοντα ημέρας ήλθεν εν πλοίον των Χριστιανών εις αυτήν την νήσον, και κατελθούσα αυτή από του όρους εισήλθεν εις αυτό και ανεχώρησεν εκ της νήσου, διηγείτο δε άπαντα τα περί της Αγίας γενόμενα εις πάσαν πόλιν και χώραν, τας οποίας διώδευσε· πολλοί δε των Χριστιανών, ακούοντες τα τοιαύτα, ήρχοντο εις την νήσον ταύτην  χάριν ευλαβείας και προσκυνήσεως της Αγίας, έκτισαν δε και μικρόν Ναόν εις το όνομα της Αγίας εκεί όπου ήτο το άγιον αυτής και μαρτυρικόν λείψανον. Ο Ναός αυτός έγινε πηγή θαυμάτων εις τους προσερχομένους μετά πίστεως, διότι εφημίσθη το όνομα της Αγίας, και προσήρχοντο πολλοί από τους πλησιοχώρους τόπους, και εώρταζον την μνήμην της (κατά την πρώην του Αυγούστου μηνός, διότι εις αυτήν την ημέραν απετμήθη) και ελάμβανον πολλάς ευεργεσίας και χάριτας σωτηριώδεις από την Αγίαν, ολίγον δε κατ’ ολίγον κατώκουν εις την νήσον ταύτην , και με την βοήθειαν της Αγίας εις ολίγους χρόνους κατωκήθη η νήσος αύτη όλη από πλήθος λαού, πάντες δε εις την μνήμην αυτής συνηθροίζοντο μετά λαμπάδων και θυμιαμάτων δοξάζοντες και υμνολογούντες εις την πανήγυριν αυτής. Καλότυχοι δε είναι, ευλογημένοι Χριστιανοί, όσοι μετά πίστεως έρχονται εις προσκύνησιν της Αγίας και ενδόξου παρθενομάρτυρος Ελέσης, όσην δε ελεημοσύνην δώσουν εις τον άγιον αυτής Ναόν, αυτή η Αγία τους χαρίζει την ανταπόδοσιν, καθώς και εις την νήσον ταύτην την έχουσι πάντες ως προστάτιδα και φύλακα, και πάντες οι προσερχόμενοι μετά πίστεως λαμβάνουσι τα ζητούμενα προς σωτηρίαν χάριτος και θεραπείας· δια τούτο και το άγιον Μαρτύριον αυτής εγράψαμεν εις δόξαν αυτής, και δια κοινήν ωφέλειαν των Χριστιανών. Ταις της σης Αγίας Οσιομάρτυρος Ελέσης ικεσίαις, Χριστέ ο Θεός ημών, λύτρωσε την νήσον σου από καταδρομάς των εθνών και εκ παντός κινδύνου ως και πάντας τους δοξάζοντάς σε ρύσαι από πάσης απειλής και άλλης ανάγκης και θλίψεως, και σώσον τας ψυχάς ημών ως αγαθός και φιλάνθρωπος και ελεήμων Θεός, ότι Σοι πρέπει πάσα δόξα, τιμή και προσκύνησις εις τους αιώνας. Αμήν.

Τη αυτή ημέρα 1η Αυγούστου, μνήμη των Αγίων εννέα Μαρτύρων, των εν Πέργη της Παμφυλίας αθλησάντων, ΛΕΟΝΤΙΟΥ, ΑΤΤΟΥ, ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ, ΚΙΝΔΕΟΥ, ΜΝΗΣΙΘΕΟΥ, ΚΥΡΙΑΚΟΥ, ΜΗΝΑΙΟΥ, ΚΑΤΟΥΝΟΥ και ΕΥΚΛΕΟΥΣ.

Λεόντιος ο Άγιος Μάρτυς και οι συν αυτώ μαρτυρήσαντες Άγιοι ήκμασαν κατά τους χρόνους του βασιλέως Διοκλητιανου και Φλαβιανού ηγεμόνος της Παμφυλίας, εν έτει τ΄ (300) όντες Χριστιανοί εκ προγόνων, και ο μεν Μηναίος ήτο τέκτων, οι δε άλλοι γεωργοί, όλοι δε μίαν γνώμην έχοντες και μίαν καλήν βουλήν βουλευσάμενοι, προσήλθον αυτόκλητοι εις τον αγώνα του μαρτυρίου. Αφήσαντες λοιπόν από κοινού όλα τα βιοτικά πράγματα, μετέβησαν εις το εκεί ιερόν της ψευδοθεάς Αρτέμιδος και εν μιά νυκτί εκρήμνισαν όλα τα εν αυτώ ευρισκόμενα είδωλα. Δια τούτο συλληφθέντες και ερωτηθέντες, εάν αρνώνται τον Χριστόν, επειδή δεν επείσθησαν, εδάρησαν σκληρώς και εκάησαν εις τας πλευράς, αφού δε έσχισαν οι βασανισταί με σιδηρούς όνυχας το δέρμα του σώματός των μέχρις οστέων, και με λαμπάδας ανημμένας έκαυσαν τας μασχάλας των, και με οβελίσκους εκέντησαν τους οφθαλμούς των, τους έρριψαν εις την φυλακήν αφήσαντες αυτούς εκεί άνευ φαγητού και ποτού και άνευ της ελαχίστης επιμελείας, κατά προσταγήν του ηγεμόνος. Μετά παρέλευσιν δε πολλού χρόνου εδόθησαν οι Άγιοι τροφή εις τα θηρία, αλλά ταύτα ουδόλως έβλαψαν αυτούς, ούτε καν εκινήθησαν. Όθεν βλέποντες το παράδοξον τούτο οι εκείσε παριστάμενοι εξεπλάγησαν και είπον μεγαλοφώνως· «Μέγας είναι ο Θεός των Χριστιανών»! Και ω του θαύματος! Ευθύς έγιναν βρονταί και αστραπαί, και βροχή πολλή και ραγδαία μετά χαλάζης, συγχρλονως δε ηκούετο άνωθεν και θεϊκή φωνή προσκαλούσα τους Αγίους εις τα ουράνια, Ακούσαντες δε οι Μάρτυρες την γλυκυτάτην εκείνην φωνήν εχάρησαν, και χαίροντες απεκεφαλίσθησαν, ούτω δε έλαβον παρά Κυρίου τους στεφάνους του μαρτυρίου. 

ΟΜΙΛΙΑ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΓΙΟΥΣ ΜΑΚΚΑΒΑΙΟΥΣ – AΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ του ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ.

Άπαντας ουν εγκωμιάσαι τους Αγίους Μάρτυρας ου δυνατόν μια γλώττη, αλλά καν μυρία στόματα έχωμεν και γλώττας τοσαύτας, λειπόμεθα των εγκωμίων· και ταυτό πάσχω προς τα κατορθώματα των Επτά Μαρτύρων ορών, οίον αν ει φιλοχρήματος άνθρωπος, επιστάς πηγή ρεούση χρυσόν επτά στόματα εχούση, πάσαν μεν αυτήν εξαντλήσαι επιχειρείη, μετά δε τον πολύν και άφατον πόνον το πλέον αφείς απολείπεται. Τι ουν; Επειδή τα κατ’ αξίαν εισενεγκείν ου δυνάμεθα, σιγήσομεν; Ουδαμώς. Μάρτυρες γαρ εισιν οι τα δώρα δεχόμενοι, και τον εαυτών Δεσπότην μιμούνται εν τη κρίσει της τοιαύτης φιλοτιμίας. Πως δε εκείνος ποιεί; Όταν τις προσενέγκη δώρα, ου τω μεγέθει του προσενεχθέντος, αλλά τη προθυμία του προσενέγκαντος προσέχων μετρεί την αντίδοσιν. Ούτως εποίησεν επί της χήρας εκείνης· δύο κατέβαλεν οβολούς η γυνή, και προετιμήθη των πολλά καταβεβληκότων· ου γαρ την ολιγότητα των χρημάτων, αλλά την πολυτέλειαν της γνώμης είδεν ο Θεός· δύο οβολοί τα χρήματα, αλλά μυρίων χρυσού ταλάντων θαρρούντες, και όπερ χθες εποιήσαμεν, τούτο, ει δοκεί, γενέσθω και νυν· και γαρ χθες την μητέρα απολαβόντες μόνην, εις αυτήν τον λόγον ανηλώσαμεν· εποιούμεν δε τούτο ουκ αποσχίσαι βουλόμενοι του χορού των παίδων αυτήν, αλλ’ ασφαλέστερον ημίν κατασκευάσαι τον πλούτον· τούτο δη και νυν ποιήσωμεν· ένα των παίδων αποσπάσαντες, εις αυτόν ολίγα είπωμεν· δέος γαρ μή ποτε, καθάπερ επτά ποταμοί, οι των επτά Μαρτύρων έπαινοι συνελθόντες αθρόον τον λόγον ημίν επικλύσωσιν. Ουκούν ένα των νεανίσκων απολάβωμεν, ουδέ τούτον αποσχίζοντες του χορού των αδελφών, αλλά κούφον ημίν ποιούντες το φορτίον· και γαρ ενός επαινουμένου, κοινός και των άλλων ο στέφανος έσται, επεί και των άθλων των αυτών εκοινώνησαν άπαντες. Πάντως δε επεισελεύσεται ημίν η μήτηρ και σήμερον, καν μη αυτής απτώμεθα· η γαρ ακολουθία αυτήν των λόγων επισπάσεται πάντως, και ουκ ανέξεται αφείναι τα παιδία· ει γαρ εν τοις αγώσιν ουκ απέστη των εκγόνων, ουδέ εν τοις εγκωμίοις αυτών αφέξεται.  Τίνα ουν βούλεσθε των επτά απολάβωμεν αθλητών; Άρα τον πρώτον, ή τον δεύτερον, ή τον τρίτον, ή τον έσχατον; Μάλλον δε ουδείς εν αυτοίς έσχατος· χορός γαρ εστι, χορού δε ούτε αρχή, ούτε τέλος φαίνεται· αλλ’ ίνα γνωριμώτερον ποιήσωμεν τον επαινούμενον, τον έσχατον τη ηλικία λέγομεν. Αδελφά γαρ τα παλαίσματα, και συγγενή τα κατορθώματα· ένθα δε η συγγένεια κατορθωμάτων, ουκ έστι πρώτος και δεύτερος. Απολάβωμεν ουν έσχατον τη ηλικία και ομήλικα τω φρονήματι, ου τοις αδελφοίς ομήλικα μόνον, αλλά και αυτώ τω γέροντι. Ούτος μόνος των αδελφών λελυμένος ήγετο προς τα βασανιστήρια· ου γαρ ανέμεινε τας των δημίων χείρας, αλλά προέλαβε τη οικεία προθυμία την εκείνων ωμότητα, και λελυμένος ήγετο. Και των μεν αδελφών ουδένα είχε θεατήν· πάντες γαρ ήσαν τελειωθέντες· είχε δε σεμνότερον των αδελφών θέατρον τους της μητρός οφθαλμούς. Ουκ έλεγον υμίν, ότι και μη σπουδαζόντων ημών επεισελεύσεται και η μήτηρ πάντως; Ιδού τοίνυν εισήγαγεν αυτήν η ακολουθία του λόγου. Τούτο δε το θέατρον ούτω σεμνόν ην και μέγα, ώστε και αυτόν των Αγγέλων τον δήμον, μάλλον δε και τους αδελφούς είχεν αυτόν θεωμένους, ουκέτι από της γης, αλλ’ εκ των ουρανών. Εστεφανωμένοι γαρ εκάθηντο, καθάπερ εν τοις Ολυμπιακοίς αγώσιν οι δικασταί, ουχί κρίνοντες τοις παλαίσμασιν, αλλά τον στεφανίτην επειγόμενοι λαβείν. Ειστήκει τοίνυν λελυμένος και φθεγγόμενος ρήματα φιλοσοφίας γέμοντα· εβούλετο μεν γαρ μεταστήσαι τον τύραννον προς την οικείαν ευσέβειαν· ως δε ουκ ίσχυσε, το εαυτού λοιπόν εποίησεν, εξέδωκεν εαυτόν τη τιμωρία, κακείνος μεν ώκτειρεν αυτόν της ηλικίας, ούτος δε εδάκρυσεν αυτόν της ασεβείας· ου γαρ τα αυτά βλέπει ο τύραννος και ο Μάρτυς· αμφότεροι μεν γαρ οι αυτοί οφθαλμοί, αλλά της σαρκός· οι δε της πίστεως ουκέτι οι αυτοί· αλλ’ εκείνος μεν έβλεπε την παρούσαν ζωήν, ούτος δε έβλεπε την μέλλουσαν, προς ην έμελλεν αναπτήσεσθαι· και ο μεν τύραννος εώρα τήγανα, ο δε Μάρτυς εώρα την γέενναν, εις ην έμελλεν εαυτόν εμβαλείν ο τύραννος. Ει δε τον Ισαάκ θαυμάζομεν, ότι δεθείς υπό του πατρός και συμποδισθείς, ουκ εξήλατο του βωμού, ουδέ εσκίρτησεν ορών μάχαιραν επαγομένην, πολλώ μάλλον τούτον θαυμάζειν χρη, ότι ουκ εδέθη, ουδέ της από των δεσμών ανάγκης χρείαν έσχεν, ουδέ ανέμεινεν τας χείρας των δημίων, αλλ’ αυτός εαυτώ και θύμα και Ιερεύς και θυσιαστήριον γέγονε· περισκοπήσας γαρ κύκλω, και ιδών ουδένα των αδελφών παρόντα εθορυβήθη, ηπείχθη σπεύσαι και καταλαβείν, ώστε μη αποσχισθήναι του καλού τούτου χορού. Δια τούτο ουκ ανέμεινε τας των δημίων χείρας· εφοβείτο γαρ την φειδώ του τυράννου, μη ποτε αυτόν κατελεήσας εξαρπάση της κοινωνίας των αδελφών· δια τούτο προλαβών εαυτόν εξήρπασε της φιλανθρωπίας της ανημέρου. Και γαρ πολλά ην ικανά επικάμψαι τον τύραννον, της ηλικίας το νέον, των αδελφών των τοσούτων η τιμωρία η και θηρίον ικανή κορέσαι (αλλ’ εκείνος ουκ εκορέννυτο), η πολιά της μητρός, το μηδέν αυτώ γενέσθαι πλέον από της κολάσεως των προλαβόντων. Ταύτα πάντα εννοήσας ο νεανίας ενέβαλεν εαυτόν εις τιμωρίαν, αφ’ ης διαφυγείν ουκ ενήν, και ως εις πηγήν ναμάτων ψυχρών, ούτως εις τους λέβητας εκυβίστα, λουτρόν αυτούς θείον και βάπτισμα νομίζων. Καθάπερ γαρ άνθρωποι φλεγόμενοι εις εύριπον ψυχρών υδάτων εαυτούς αφιάσιν, ούτως εκείνος εκκαιόμενος τη των αδελφών επιθυμία προς την τιμωρίαν εκείνην αφήκεν εαυτόν. Προσήγαγε δε και η μήτηρ παράκλησιν, ουκ επειδή παρακλήσεως εκείνος εδείτο, αλλ’ ίνα μάθης πάλιν το στερρόν της γυναικός· επ’ ουδενί γαρ των επτά παίδων έπαθε τα μητέρων, μάλλον δε εφ’ εκάστω τα μητέρων έπαθεν· ου γαρ είπε προς εαυτήν, τί ποτε τούτόν εστιν; Ανήρπασταί μοι των παίδων ο χορός· ούτος υπολέλειπται μόνος· εν τούτω μοι κινδυνεύει τα της απαιδίας· τις με γηροκομήσει λοιπόν, αν ούτος απέλθη; Ου γαρ ήρκει μοι τους ημίσεις παραστήσαι, ει δε μη τους ημίσεις, τας δύο μοίρας; Αλλά και το υπολελειμμένον μοι μόνον εις παραμυθίαν του γήρως, και αυτόν επιδώσω πάλιν; Ουδέν τούτων ουκ είπεν, ουκ ανενόησεν, αλλά καθάπερ χερσί τη παρακλήσει των λόγων επάρασα ενέβαλεν εις τον λέβητα τον υιόν, δοξάζουσα τον Θεόν, ότι όλον αυτής τον καρπόν της γαστρός εδέξατο, και ουδένα απεδοκίμασεν, αλλ’ ολόκληρον το δένδρον ετρύγησεν· ώστε θαρρών αν είποιμι, ότι μείζονα αύτη των παίδων έπαθεν. Εκείνοις μεν γαρ το πολύ της οδύνης και η λιποψυχία λοιπόν υπετέμνετο, αύτη δε ακεραία διανοία και ακραιφνεί γνώμη τρανοτέραν ελάμβανε των γινομένων την αίσθησιν δια την φύσιν. Και ην ιδείν τριπλούν πυρ, όπερ έκαυσεν ο τύραννος εκείνος, όπερ ανέφλεξεν η φύσις, όπερ εξήψε το Πνεύμα το άγιον. Ου τοιαύτην ανήψε κάμινον ο Βαβυλώνιος τύραννος εκείνος, οίαν ανήψε τη μητρί κάμινον ο τύραννος ούτος· εκεί μεν γαρ η τροφή του πυρός νάφθα και πίσσα και στύππιον και κληματίς ην· ενταύθα δε φύσις, ωδίνες, φιλοστοργία, παίδων συμφωνία. Ουχ ούτως ετηγανίζοντο εκείνοι επί του πυρός κείμενοι, ως ετηγανίζετο αύτη δια την φιλοστοργίαν· αλλ’ εκράτει δια την ευσέβειαν, και φύσις εμάχετο χάριτι, και η νίκη της χάριτος ην· ευσέβεια ωδίνων περιεργένετο, και πυρ εκράτει πυρός, το πνευματικόν του φυσικού και παρά της ωμότητος του τυράννου καυθέντος. Και καθάπερ θαλαττία πέτρα δεχομένη κυμάτων προσβολάς αυτή μεν ακλινητος μένει, εκείνα δε εις αφρόν διαλύουσα αφανίζει ραδίως, ούτω δη και η καρδία της γυναικός εκείνης, ώσπερ τις θαλαττία πέτρα κύματα δεχομένη τας προσβολάς των οδυνών, αυτή μεν ακίνητος έμενε, τας δε προσβολάς εκείνας στερρώ και φιλοσοφίας γέμοντι διέλυε λογισμώ· εφιλοτιμείτο δείξε τω τυράννω, ότι όντως μήτηρ αυτών εστιν, όντως εκείνοι γνήσιοι παίδες αυτής, ου δια την συγγένειαν της φύσεως, αλλά δια την κοινωνίαν της αρετής· ουκ ενόμιζεν οράν κολαστικόν πυρ, αλλά γαμήλιον λαμπάδα. Ουχ ούτω μήτηρ κοσμούσα παίδας εις γάμον ευφραίνεται, ως εκείνη κολαζομένους βλέπουσα έχαιρε· και καθάπερ τον μεν στολή περιβάλλουσα νυμφική, τω δε στεφάνους πλέκουσα, τω δε παστάδας ιστάσα γαμηλίους, ούτω τον μεν επί τους λέβητας, τον δε επί τα τήγανα τρέχοντα, τον δε την κεφαλήν αποτεμνόμενον ορώσα ηγάλλετο. Και ην πάντα καπνού και κνίσσης μεστά, και δια των αισθητηρίων απάντων την πείραν εδέχετο των παίδων, δια των οφθαλμών ορώσα, δια της ακοής των φιλτάτων ακούουσα ρημάτων, αυτή τη ρινί τον καπνόν δεχομένη των σαρκών τον ηδύν εκείνον και αηδή· αηδή μεν τοις απίστοις, τω Θεώ δε και αυτή πάντων ήδιστον· τον καπνόν εκείνον ος τον μεν αέρα εθόλωσε, την δε διάνοιαν της γυναικός ουκ εθόλωσεν· ειστήκει γαρ ακλινής και απερίτρεπτος εγκαρτερούσα πάσι τοις γινομένοις. Αλλ’ ώρα λοιπόν καταπαύσαι τον λόγον, ώστε πλειόνων αυτούς απολαύσαι των εγκωμίων παρά τω κοινώ διδασκάλω. Ταύτην μιμείσυωσαν πατέρες, ζηλούτωσαν μητέρες, και γυναίκες και άνδρες εν παρθενία ζώντες, και σάκκους περιβεβλημένοι, και κλοιά περικείμενοι· όπου γαρ αν αφικώμεθα σκληραγωγίας τε και φιλοσοφίας, προφθάνει την καρτερίαν ημών της γυναικός η φιλοσοφία. Μηδείς τοίνυν των εις άκρον εληλακότων ανδρείας και καρτερίας ανάξιον είναι νομιζέτω την γυναίκα την γεγηρακυίαν διδάσκαλον έχειν· αλλ’ ευξώμεθα κοινή πάντες, και οι τας πόλεις οικούντες, και οι ταις ερημίαις ενδιαιτώμενοι, και οι παρθενίαν ασκούντες, και οι εν γάμω σεμνώ διαλάμποντες, και οι των παρόντων υπερορώντες απάντων, και το σώμα σταυρώσαντες, δυνηθήναι τον αυτόν αυτή δρόμον αράμενοι της αυτής αυτή καταξιωθήναι παρρησίας, και εγγύς αυτής στήναι κατά την ημέραν εκείνην ευχαίς αυτής της Αγίας, και των αυτής Παίδων, και του τον χορόν αυτών συμπληρούντος Ελεαζάρου του μεγάλου και γενναίου γέροντος και ψυχήν αδαμάντινον εν τοις δεινοίς ενδειξαμένου. Δυνησόμεθα δε αν μετά των αγίων αυτών ευχών και τα παρ’ εαυτών πάντα εισφέρωμεν, προ των πολέμων και των δεινών εν τω καιρώ της ειρήνης των εν υμίν κρατούντες παθών, τα άτακτα της σαρκός περικόπτοντες σκιρτήματα, υπωπιάζοντες και δουλαγωγούντες το σώμα. Ούτω γαρ αν τε εν ειρήνη διάγωμεν, λαμπρούς έξωμεν των γυμνασίων τους στεφάνους· αν τε τον αυτόν ημίν αγώνα ανύσαι δοκή τω φιλανθρώπω Θεώ, παρασκευασάμενοι προς τα παλαίσματα ήξομεν, και των ουρανίων επιτευξόμεθα αγαθών· ων γένοιτο πάντας ημάς επιτυχείν, χάριτι και φιλανθρωπία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, δι’ ου και μεθ’ ου τω Πατρί, άμα τω Αγίω Πνεύματι, δόξα, τιμή και κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.